 امید سلیمی بنی :طرود،روستای کویری سمنان لرزید. به قدری شدید لرزید که تهرانی هایی که در جنوب و جنوب شرق این کلانشهر خوابیده بودند هم لرزه های آن را حس کردند. طرود، روستای کوچکی در 120 کیلومتری جنوب شاهرود، در میانه دشت کویر ایران، قرار دارد، لرزید و به همراه 5 روستای دیگر، تبدیل شد به منطقه زلزله زده.
گزارشهای مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران نشان می دهد 7 دقیقه مانده به روز 6 شهریور، طرود، واقع در 83 کیلومتری جنوب شرقی دامغان لرزیده است.
تهرانی های ساکن در مناطق جنوبی و جنوب شرقی، از جمله محلات حواشی کهریزک، شهرری، پیروزی و خاوران می گویند لرزه های زمین را به طور واضح حس کرده اند. برای همین بازار شایعات به ناگاه داغ شد و همه از خطر قریب الوقوع زلزله، صحبت کردند. ولی واقعیت این است که مراکز لرزه نگاری، تنها وقوع 5 زمین لرزه را در منطقه شهرستان دامغان و به خصوص روستای طرود را ثبت کرده اند. بزرگترین این لرزه ها، به شدت 9/5 درجه در مقیاس امواج درونی زمین، در ساعت 23 و 53 دقیقه روز 5 شهریور گزارش شده است. همین زمین لرزه بود که تا تهران یعنی نزدیک به 280 کیلومتر دورتر از مرکز وقوع زلزله، حس شد.
با این حال، 5 ساعت پس از آن، مجددا همان منطقه در زمین لرزه ای به بزرگای 2/5 ریشتر گرفتار شده است. ولی این تمام ماجرا نبود. زیرا اطلاعات دریافتی از حس شدن زلزله طرود در گرگان نیز خبر می دهد. ساکنان گرگان که در شمال جنگل ابر شهرستان شاهرود ساکنند و نزدیک به 200 کیلومتر از مرکز وقوع زلزله دور هستند، با اولین زلزله طرود، تکانه های زمین را حس کردند تا اطلاعات ضد و نقیضی درباره وقوع زلزله در شمال نیز بر سر زبانها بیفتد. ولی واقعیت این است که تنها زلزله ثبت شده در شمال کشور، زمین لرزه ای به بزرگای 2/3 درجه در مقیاس امواج درونی زمین در 8 کیلومتری شهرستان خلخال واقع در استان اردیبل بوده است. این زمین لرزه که در شرایط معمولی چندان احساس نمی شود، به دلیل شرایط روانی حاصل از ترس مردم، خصوصا تهرانیها، با بزرگنمایی فراوانی انعکاس یافت تا لرزه های ساعت 28 دقیقه بامداد خلخال نیز به عنوان یک زمین لرزه بزرگ، مردم را حسابی بترساند.
وقتی ترس، قربانی می گیرد
واقعیت این است که در برابر زلزله، مردم تهران به شدت تحریک پذیر هستند. اخبار تایید نشده ای از بیرون ریختن مردم شرق و جنوب تهران در نیمه شب گذشته گزارش شده که حکایت از اشغال پارکها و فضای سبز توسط شهروندان دارد. یکی از شاهدان عینی در این باره می نویسد:
" ما نیز در تهران آنرا احساس کردیم. شرق و جنوب تهران آنرا بیشتر احساس کردند. دیدم که مردم به خیابانها ریختند و آنهایی هم که تا صبح در پارک ماندند نیز حکایتی دیگر دارند."
از سوی دیگر عملکرد شتابزده برخی از مسئولان و رسانه ها در به وجود آمدن این شرایط بی تاثیر نیست. جالب توجه است یکی از سایتهای معتبر خبری بلافاصله وقوع زلزله در تهران را اعلام کرد و مرکز آن را کهریزک قرار داد. به گفته این سایت "مرکز زمین لرزه امروز تهران در منطقه کهریزک گزارش شده است. ساعتی پیش زمن لرزه خفیفی تهران را لرزاند.
این خبر در ادامه می افزاید: "به گزارش خبرنگار ... در شرق تهران محمد رضا دایی مسئول مرکز هواشناسی شهرستان ورامین به خبرنگار ما گفت: شدت زلزله 7/3ریشتر بوده است. وی افزود: ستاد حوادث غیر مترقبه تشکیل شده اما تاکنون خسارت و تلفات جانی گزارش نشده است."
ولی واقعیت این است که امواج درونی زمین در عمق 10 کیلومتری، تاثیر خود را در تهران (غرب منطقه وقوع) و گرگان (شمال مرکز زلزله) گذاشته است.
به عبارت دیگر، شرایط روانی جامعه به گونه ای شده است که با کوچکترین تحریکی در مورد زلزله تهران، مردم آمادگی دارند خانه های خود را به قصد فضای باز ترک کنند تا شاید از زمین لرزه ای که گفته می شود تلفات آن ده برابر زلزله فجیع هائیتی است، برهند.
گلسهای تهران، خوابند
با وجود نگرانی فزاینده تهرانی ها از تکانه های زمین زیر پایشان، کارشناسان می گویند احساس زمین لرزه دو شب گذشته در تهران، هیچ ارتباط به گلسهای پایتخت ندارد. به گفته رئیس مرکز لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه زلزله شناسی، لرزشی که در پایتخت احساس شد، براثر امواج ناشی از زلزله دامغان بوده و هیچ گونه فشاری به گسلهای تهران وارد نشده است.
دکتر انصاری در گفت و گو با خبرنگار علمی «شبکه خبر دانشجو»، با اعلام این مطلب می افزاید: "زلزله دامغان زلزله بسیار بزرگی بوده که حتی با فاصله 278 کیلومتری از پایتخت امواج لرزهای آن در تهران نیز حس شده است."
این استاد دانشگاه در ادامه تاکید می کند: "در شبهای گذشته تهران هیچ گونه فعالیت لرزهای نداشته و لرزش چند ثانیهای فقط به دلیل حرکت امواج زمین لرزه دامغان بوده است."
زلزله همچنان قربانی می گیرد
با وجودی که احساس لرزش زمین در تهران، فقط ترس روانی مردم را تحریک کرد، این تکانها در روستاهای سمنان، تلفات سنگینی را گرفته است. گزارشها حاکی از تلفات سنگین و در برخی مناطق، تخریب 100 درصدی منازل روستائیان در روستاهای کوه زر، دو چاهی و شیمی ، حسینان ، کولو ، سلم آباد ، معلمان ، رشم منطقه کوه زر حکایت دارد.
به گفته غلامحسین بنازاده، مدیر کل بنیاد مسکن استان سمنان در باره 8 روستای ساخته شده در سال 1385 که در زلزله دو شب پیش آسیب دیده اند، 500 واحد مسکونی روستایی به طور میانگین 30 تا 100 درصد خسارت دیده اند. این مقام مسئول همچنان اعلام کرده است نیمی از خانه های روستاهای منطقه زلزله زده 100 درصد تخریب شده اند.
شاید به دلیل بروز این خسارات سنگین است که مقامات ارشد وزارت کشور در اولین ساعات روز گذشته به منطقه اعزام شدند و با بازدید از نقاط خسارت دیده، دستورات لازم را جهت کاهش پیامدهای زلزله صادر کنند. بنا به گزارشهای رسیده، مصطفی نجار، وزیر کشور در راس گروهی از کارشناسان و مدیران اجرایی در دامغان حاضر شده و با عیادت از آسیب دیدگان، شخصا به بررسی ابعاد فاجعه پرداخته است. هر چند گفته می شود تلفات جانی زمین لرزه تا 5 نفر هم افزایش یافته است، ولی منابع رسمی از کشته شدن تنها 3 نفر و مجروح شدن 19 تن، خبر داده اند. مرتضی علی آبادی فرماندار شهرستان دامغان نیز اعلام کرده است در میان تلفات این حادثه، یک دختر چهارساله و یک کودک خردسال نیز به چشم می خورند. برخی از اخبار نیز از احتمال افزایش تلفات سخن گفته اند. در همین رابطه رئیس جمعیت هلال احمر شهرستان دامغان اعلام کرده اوضاع عمومی 10 نفر از مصدومان زمین لرزه جمعه شب در روستای کوه زر از توابع شهرستان دامغان وخیم است و احتمال افزایش تلفات وجود دارد.
این در حالی است که سایتها مستقل از زخمی شدن بیش از 60 نفر اطلاع رسانی کرده اند. چیزی که عیان است، زلزله همچنان در ایران، قربانی می گیرد.
زلزله، عادی ترین موضوع ایران
برخی از استادان زلزله شناسی می گویند زلزله در ایران، بسیار عادی است. چون ایران علاوه بر این که روی کمربند زلزله خیز دنیا قرار گرفته است، دارای گسلهای فراوان فعال، نیمه فعال و غیر فعالی است که احتمال می رود هر لحظه، با کش و قوس دادن به صفحات زمین، انرژی درونی خود را تخلیه کنند.
دکتر بهرام عکاشه، استاد پیشکسوت زلزله شناسی ایران در این باره می گوید: "وقوع این زلزله کاملا عادی است و با توجه به لرزه خیزی منطقه چنانچه به وقوع نپیوندد، جای تعجب دارد، البته کشور باید آمادگی مواجهه با زلزلههای بیشتر به خصوص زلزلههایی با بزرگای بالا که در چند سال گذشته رخ نداده است را داشته باشد و حتی منتظر زلزلههایی با بزرگی هفت و 7.5 ریشتر در آینده نزدیک باشیم چرا که به طور متوسط باید هر دو سال یکبار، زلزله 6 ریشتری در کشور و هر 10 سال یک زلزله هفت ریشتری را انتظار داشت."
منابع علمی می گویند گسلهای فراوان ایران، استعداد به وجود آوردن زلزله های شدید را دارند. به گفته زلزله شناسان گلسهای مطرح ایران از جمله البرز، آبیک-فیروزکوه، سمنان، البرز غربی، ایران مرکزی، گروه گسلهای زاگرس و همچنین گلسهای 4 گانه شرق و جنوب شرقی، هر آن ممکن است فعال شوند، پس در چنین شرایطی، صحبت از آرامش زمین در فلات ایران، سخن درستی نیست. آمارها می گوید بیشترین زلزله از نظر تعداد در گسل زاگرس اتفاق می افتد از این رو، شهرستان بندرعباس لرزه خیزترین شهر ایران است.
جالب اینجاست که در زلزله جمعه شب گذشته، گلسهای ترود، میامی، درونه (گسل بزرگ کویر) نقش داشته اند. این در حالی است که گسل سمنان نیز در چند کیلومتری گسل فعال شده جمعه شب قرار دارد و از شرق این شهر تا نزدیک دامغان و از غرب تا دشتهای ده نمک - گرمسار امتداد یافته است. شاید به دلیل همین گسل طولانی است که تکانه های زلزله تا تهران نیز احساس شد. | 
زلزله، عادی ترین موضوع ایران
