 مريم خديوي _ در اين حال برداشت از معادن کلاردشت، ارسباران و... مورد اعتراض دوستداران محيط زيست واقع و در برخي مناطق بهره برداري از معادن متوقف شده است. به تازگي مدير کل منابع طبيعي غرب استان مازندران از عمليات معدني غيراصولي اين منطقه گلايه کرده و گفته است: معادن اين منطقه تبديل به معضل و کلافي پيچيده شده که بيشتر جنبه سوءاستفاده به خود گرفته است و در واقع تخريب منابع طبيعي اين منطقه را به دنبال دارد. هم چنين در روزهاي پيشين بهره برداري از معادن مس علي آباد تفت از توابع يزد، مورد اعتراض مردم منطقه و دوستداران محيط زيست قرار گرفته است.
تخريب محيط زيست
دکتر «اصيليان» کارشناس محيط زيست و عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس در اين باره مي گويد: متاسفانه بهره برداري از معادن به صورت اصولي و کارشناسي در کشور ما انجام نمي شود از اين رو تخريب محيط زيست را به دنبال دارد.
وي مي افزايد: بهره برداري از معادن بايد براساس قانون مشمول ارزيابي زيست محيطي شود، در اين بخش مطالعه دقيق و همه جانبه ضروري است و بايد نظارت و بازرسي در هنگام عمليات هم انجام شود.
اين کارشناس محيط زيست اذعان مي دارد: در برداشت از معادن بايد هم جنبه زيست محيطي آن رعايت شود و هم جنبه حفظ سلامت منطقه و افرادي که در آن جا مشغول به کار هستند.
وي مي افزايد: اگر جنبه زيست محيطي آن رعايت نشود سيماي طبيعي منطقه را بر هم مي زند و هم چنين برخي از معادن داراي موادي از قبيل راديواکتيو و غيره است که از نظر سم شناسي بسيار مخرب است که مي تواند سلامت افراد و منطقه را تهديد کند از اين رو بايد نظارت ها بر اين معادن به طور جدي و دقيق صورت گيرد.
نظارت کامل
دکتر «شاعري» قائم مقام سازمان حفاظت محيط زيست کشور بهره برداري از معادن را مشروط به داشتن مجوز توسط بهره برداران مي داند و به ما مي گويد: بهره برداران از معادن در صورت داشتن مجوز و پس از اعلام نظر اداره کل محيط زيست استان و همين طور سازمان محيط زيست کشور و تصويب طرح در کميته ارزيابي سازمان مي توانند کار اکتشاف و برداشت را آغاز کنند و اگر ضوابط زيست محيطي رعايت نشود، اين سازمان با همکاري مراجع قضايي دستور توقف کار را صادر مي کند.
وي مي افزايد: بهره برداري بايد در مناطق مجاز صورت گيرد و اگر به تشخيص سازمان منطقه غير مجاز باشد پروانه کار صادر نمي شود.
دکتر «شاعري» به بحث نظارت بر عمليات معدني اشاره مي کند و مي گويد: کل فرآيند بهره برداري از معادن توسط کارشناسان به صورت دوره اي نظارت و کنترل مي شود؛ اگر بهره برداري از مسير پيش بيني شده و اهداف آن خارج شود و حتي مدتي بعد از برداشت تشخيص داده شود که آن روند بر محيط زيست خسارت وارد مي کند، فورا پرونده تخلف تنظيم و از طريق مراجع قضايي پي گيري لازم انجام مي شود.
قائم مقام محيط زيست کشور اظهار مي دارد: هم اکنون ۳۸ طرح مشمول بررسي در کميته ارزيابي هاي محيط زيست است و در اين کميته همه جوانب بررسي مي شود که آيا اجراي طرح اقتصادي يا عمراني خسارت بر محيط زيست وارد مي کند و آيا آسيب هاي وارده غير قابل جبران است يا اين که امکان جبران و تجديد حيات طبيعي در عرصه هاي طرح وجود دارد؟
احياي محيط زيست يا رهاسازي
احياي محيط زيست يکي از مهم ترين شاخص هايي است که بايد بهره برداران از معادن بعد از استخراج و برداشت آن را اجرا کنند، اما آيا اين مهم توسط آن ها صورت مي گيرد؟ دکتر «اصيليان» کارشناس محيط زيست بحث احياي محيط زيست بعد از برداشت از معادن را بسيار ضعيف مي داند و مي گويد: متاسفانه بعد از بهره برداري و استخراج معادن، اصول و مبناي احياي محيط زيست و منابع طبيعي رعايت نمي شود و به همان حال رها مي شود و اغلب مسئولان اين رهاسازي بعد از بهره برداري را مي پذيرند.
وي مي افزايد: هندوستان يک کشور در حال توسعه است و داراي ذخاير معدني است، اين کشور آن قدر به احياي محيط زيست اهميت مي دهد که شاهد بوديم، معدني در دل جنگل اکتشاف و استخراج شده بود و احياي منطقه به گونه اي انجام شده بود که اصلا مشخص نبود که اين منطقه دچار تغيير و تحول شده است.
دکتر «اصيليان» حضور بازرسان متعهد را براي اين امر ضروري مي داند و مي گويد: نظارت بر اين مسئله بايد بر عهده بازرسان متعهد باشد و با آن که مجوز احيا به صورت محضري از بهره برداران گرفته مي شود و آن ها متعهد مي شوند که بعد از برداشت منطقه را احيا کنند، اما در اغلب موارد عرصه هاي منابع طبيعي به حال خود رها مي شود.
دکتر «محمد مسعود ثمئي نژاد» معاون امور معادن و صنايع معدني وزارت صنايع و معادن ضمن تاييد اين مورد اظهار مي دارد: از سال گذشته کارگروهي تحت عنوان «کارگروه انجام هماهنگي و تعامل در فعاليت هاي معدني و زيست محيطي، تشکيل شده است تا موانع و مشکلات فراروي اين مسئله مرتفع شود و همه جوانب از هنگام اکتشاف تا احيا در نظر گرفته شده است.
«کيخا» عضو کميسيون کشاورزي، آب و منابع طبيعي مجلس هم در اين مورد اظهار مي دارد: پروژه ها و طرح ها به صورت همه جانبه مورد ارزيابي قرار نمي گيرند در حالي که بايد در اجراي پروژه ها ارزيابي دقيق زيست محيطي انجام بگيرد تا شاهد تخريب محيط زيست نباشيم.
دکتر «شاعري» قائم مقام محيط زيست کشور نيز باز هم از بايدها و نبايدها سخن مي گويد و بهره برداران از معادن را ملزم به احياي محيط زيست مي داند و هر نوع بهره برداري از معادن که موجب تخريب منابع طبيعي شود، بهره برداران موظف هستند که تخريب هاي صورت گرفته را جبران کنند به فرض اگر درختان منطقه دچار آسيب بشوند بايد با کاشت نهال آن را احيا کنند، اگر مراتع خسارت ديده است بايد به گونه اي که امکان پذير است مابه التفاوت آن را متقبل شوند.
وي مي افزايد: خسارت هاي وارد شده به منابع طبيعي و محيط زيست توسط کارشناسان اين سازمان برآورد مي شود و آنان به بهره برداران خسارت ها را اعلام مي کنند و آن ها موظف اند طبق تعهدي که داده اند خسارت وارده را جبران کنند.
توسعه پايدار
توسعه پايدار مولفه اي است که بايد براي رشد و شکوفايي کشور به آن توجه خاصي شود يکي از شاخص هاي توسعه پايدار حفاظت از محيط زيست است؛ ولي آيا اين شاخص مورد توجه واقع مي شود؟
دکتر «محمد مسعود ثمئي نژاد» معاون امور معادن و صنايع معدني وزارت صنايع و معادن، منابع طبيعي و محيط زيست را زيربناي توسعه اقتصادي و سرمايه ملي کشور مي داند و اظهار مي دارد: حفاظت و صيانت از منابع طبيعي و محيط زيست کشورمان وظيفه همگان است از اين رو در راستاي اهداف توسعه پايدار، سند چشم انداز ۲۰ ساله و برنامه هاي توسعه کشور منابع طبيعي و محيط زيست از اهميت ويژه اي برخوردارند.
وي تاکيد مي کند: منابع طبيعي نقش مهمي در توليد و توسعه، ايجاد اشتغال، توسعه صادرات همراه باارزش افزوده بالا دارد.
دکتر «ثمئي نژاد» يادآور مي شود: از اين رو از طريق تدوين و تنظيم قوانين و ضوابط جامع زيست محيطي، بازرسي و کنترل، نظارت دقيق بر اجراي طرح ها و پروژه ها، حفظ و صيانت از محيط زيست مد نظر است تا بتوانيم به اهداف توسعه پايدار دست يابيم.
دکتر «اصيليان» عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس و کارشناس زيست محيطي يکي از محورهاي مهم توسعه پايدار را توجه به مشکلات محيط زيست مي داند و مي گويد: حفاظت از محيط زيست يکي از ارکان توسعه پايدار است از اين رو اگر بخواهيم به اهداف توسعه پايدار در اين زمينه دست يابيم، بايد به دستورالعمل ۲۱ که اين دستورالعمل کشورهاي در حال توسعه را موظف به توجه به محورهاي مختلف توسعه پايدار از حيث محيط زيست مي کند، عمل کنيم.
وي مي افزايد: اگر بخواهيم به اهداف توسعه پايدار از جنبه زيست محيطي دست پيدا کنيم بايد مطالعات دقيق بر روي طرح ها و پروژه هايي که منابع طبيعي را دستخوش تغييرات مي کنند انجام دهيم و همه موارد آن را در نظر بگيريم.
دکتر «اصيليان» تاکيد مي کند: اگر فقط از محيط زيست بهره برداري کنيم و جنبه اقتصادي آن را در نظر بگيريم بايد بدانيم که عدم رعايت اصول زيست محيطي و تخريب منابع طبيعي مي تواند عواقب جبران ناپذيري را به همراه داشته باشد و ديگر محورهاي توسعه پايدار را تحت تاثير قرار دهد.
اما «کيخا» عضو فراکسيون محيط زيست مجلس اغلب عملکردها را در مورد حفاظت از محيط زيست نادرست مي داند و مي گويد: اگر برخي از عملکردها براي پايداري محيط زيست باشد اما بسياري از آن ها براي تخريب محيط زيست بوده و در مجموع برآيند آن ها منفي است.
وي مي افزايد: هم اکنون شاهد هستيم که وضعيت رودخانه ها، تالاب ها و برداشت علمي از معادن هر روز روند نزولي طي مي کند، پس چگونه مي توان به توسعه پايدار اميدوار بود.
دکتر «شاعري» قائم مقام محيط زيست کشور نيز به پايداري و استفاده مستمر و بهينه از منابع طبيعي معتقد است و مي گويد: هرگونه فعاليت اقتصادي و عمراني و فعاليت ها در مسير توسعه بايد براساس ضوابط، معيارها و استاندارد لازم باشد.
وي مي افزايد: اگر بخواهيم به يک توسعه پايدار دست پيدا کنيم بايد از منابع موجود استفاده بهينه داشته باشيم، زيرا منابع آب و خاک ما محدود هستند و منابع طبيعي اعم از منابع تجديدشونده و غيرتجديدشونده داراي محدوديت هايي هستند، بنابراين بايد از اين منابع به گونه اي بهره برداري شود که امکان تجديد حيات در منابع باشد و ميزان بهره برداري متناسب با آستانه تحمل آن منابع باشد. در غير اين صورت توسعه ناپايدار خواهد بود.
دکتر «شاعري» تاکيد مي کند: اگر توسعه منابع در يک مقطع زماني صورت گيرد و ضوابط و معيارهاي زيست محيطي رعايت نشود قطعا بر منابع تجديدپذير تاثير به سزايي دارد و در درازمدت اثرش را خواهيم ديد.
طرح آمايش اطلس توسعه معادن
اين اظهارات در حالي مطرح مي شود که دکتر «محمدمسعود ثمئي نژاد» معاون امور معادن و صنايع معدني وزارت صنايع و معادن از ارائه پيشنهاد طرح آمايش اطلس توسعه معادن کشور خبر مي دهد و در اين باره مي گويد: براي شناسايي موانع و مشکلات موجود و همچنين حفظ شاخص هاي زيست محيطي، پيشنهاد طرح آمايش اطلس توسعه معادن کشور با همکاري سازمان محيط زيست، وزارت صنايع و خانه معدن ايران نيز به عنوان تشکل بخش خصوصي درخواست شده تا فرصت ها، تهديدها و بايدها و نبايدها در اين بخش تعيين و مشخص شود.
دکتر «ثمئي نژاد» اظهار مي دارد: به کارگيري سيستم هاي نوين و تجهيزات مدرن و استفاده از فناوري روز دنيا به هنگام انجام فعاليت هاي معدني از اکتشاف تا استخراج و فرآوري ضروري است که اين امر مد نظر مسئولان و دست اندرکاران بخش معدن است تا با رعايت شاخص هاي زيست محيطي و حفظ حيات طبيعت، پتانسيل هاي معدني را فعال و اين بخش را شکوفاتر کنيم.
آن چه مسلم است کشورهاي توسعه يافته براي حرکت سريع به سمت توسعه يافتگي، گاه مجبور به قرباني کردن منابع طبيعي مي شوند ولي ظاهرا اين روند در ايران سرعتي بيش از حد و خطرناک يافته است. | 
بهره برداري غيراصولي از معادن، زخم عميقي بر پيکر محيط زيست
