زمستان که مي شود هر بار که مي خواهد به شهر برود نگران است که مبادا در هر لحظه اتومبيل در جاده گلي گير کند و يا از جاده کم عرض منحرف شود، هميشه مي ترسد از اين که در زمستان يکي از اعضاي خانواده بيمار شود و جاده مسدود باشد؛ فصل برداشت هم که مي شود با چهره پر از گرد و غبار راه، با خود مي انديشد که آيا مي تواند حاصل ماه ها تلاش شبانه روزي اش را به موقع و به سلامتي به شهر برساند؟!
يکي از مهم ترين نيازهاي روستاييان، بحث راه ها و توجه به حمل و نقل جاده اي است که به عنوان يکي از زيرساخت هاي مهم در توسعه محسوب مي شود و اين مسئله براي روستاييان و توليدکنندگان محصولات دامي و کشاورزي براي عرضه محصولات خود به بازار و مراکز فروش از ضرورت بسياري برخوردار است، اما به دلايل متعدد از توجهي که شايسته آن هاست محروم شده اند و بايد گفت اکنون روستاييان ما با کمترين امکانات جاده اي در پي انجام مهم ترين کارها هستند.

افزايش توليد ناخالص ملي
مطالعات متعدد انجام شده درباره تاثير مخارج عمراني دولت در بخش روستايي بر فعاليت هاي روستاهاي کشور، از تاثيرگذاري مثبت هر يک از سرفصل هاي عمراني بر رشد و توسعه اقتصاد حکايت دارد. به طوري که از بعد کلان، مهم ترين پيامد مثبت افزايش مخارج عمراني در مناطق روستايي در سه رهيافت، رشد و توسعه اقتصادي و اجتماعي مناطق روستايي، کاهش شکاف رشد اقتصادي بين مناطق شهري و روستايي و کاهش فقر در مناطق روستايي قابل بررسي است.
همچنين با توسعه راه هاي روستايي امکان عرضه مستقيم محصولات کشاورزي در بازارهاي مصرف شهري، امکان افزايش ارتباط با نهادهاي خدمات ملي نظير بانک و بيمه در مناطق شهري، افزايش امنيت فردي و اجتماعي در مناطق روستايي، کاهش نرخ مهاجرت از روستا به شهر و افزايش سطح سواد و سطح آگاهي عمومي فراهم مي شود.
افزايش سطح بهداشت فردي و عمومي و افزايش اشتغال از ديگر ارمغان هاي توسعه راه هاي روستايي در کشور است.
به گزارش ايسنا در کشور ما ۱۵۱ هزار کيلومتر راه روستايي وجود دارد که ۸۰ هزار کيلومتر آن آسفالت شده و ۷۱ هزار کيلومتر آن فاقد آسفالت است اين در حالي است که معاون راه روستايي وزارت راه مي گويد: «ساخت راه روستايي مقرون به صرفه نيست.» لذا به آن توجه نمي شود اما نتيجه اين نوع نگاه برجا ماندن سالانه ۲ هزار نفر کشته در اثر تصادف در راه هاي روستايي است؛ اين در حالي است که خود مسئولان مي گويند سرعت تردد و ترافيک در جاده هاي روستايي نسبت به گذشته بيشتر شده و رفت و آمد گردشگران داخلي و خارجي نيز در راه هاي ارتباطي روستايي رو به افزايش است.

دغدغه هاي روستاييان از وضعيت راه ها
يکي از روستاييان استان خراسان رضوي در اين باره به ما مي گويد: ما روستانشينان هميشه محروم هستيم، در فصل زمستان بايد با دعا و صلوات خودمان را سالم به شهر برسانيم و به دليل فاصله زياد روستاي ما با شهر و مسير پرخطر و ناامن، تردد وسايل نقليه همواره با مشکل روبه روست.
وي مي افزايد: به دليل کم عرض و خاکي بودن راه ها، انحراف وسايل نقليه از جاده و چپ کردن به يک امر عادي تبديل شده است. به همين دليل در اين راه ها ما اصلا امنيت جاني هنگام رفت و آمد نداريم.
يکي از کشاورزان روستايي با اشاره به محدوديت هاي روستاييان در ابعاد مختلف مي گويد: بارها اتفاق افتاده که به دليل جاده نامناسب روستا با شهر و راه هاي خراب منتهي به زمين هاي کشاورزي، ماشين هاي سنگين نتوانسته اند در سر مزارع حاضر شوند و ما با هزاران مشکل محصولاتمان را به جاي بهتري براي بار زدن به وسايل نقليه سنگين برده ايم و اين گونه مشکلات سبب شده است بخشي از محصولاتمان نابود شود.
يک زن روستايي نيز در گفت وگو با ما مي گويد: ما هميشه دغدغه اين را داريم که اگر يکي از اعضاي خانواده در نيمه هاي شب بيمار شود و به پزشک و بيمارستان نياز داشته باشد بايد چکار کنيم؛ راه هاي ارتباط ما با شهرها در شب ها خطرناک تر و ناامن تر مي شود و تردد در آن ها به معناي گذشتن از جان است.

تاخير ۴ ماهه در پرداخت اعتبارات
فراهم نبودن زيرساخت هاي توسعه تاثيرات مستقيم و غيرمستقيمي در عقب ماندگي روستاها دارد؛ در نگاهي به وضعيت روستاها و معضلات و مشکلات آن به نکته مهمي که بايد تاکيد کرد، موضوع مهاجرت از روستا به شهرهاست که آمارها نشان مي دهد جمعيت روستاهاي کشور از ۷۰ به ۳۰ درصد کاهش يافته است و اين روند همچنان ادامه دارد که در بررسي علل آن در کنار فراهم نبودن امکانات رفاهي و اقتصادي، بايد به مسئله مهم آماده نبودن زيرساخت ها و شرايط لازم براي بهبود شرايط زندگي در روستاها و دسترسي آسان به شهرها اشاره کرد.
در کنار همه اين مسائل و اهميت موضوع راه هاي روستايي نکته مهم ديگري که گريبانگير طرح هاي راه هاي روستايي مي شود عدم اختصاص به موقع اعتبارات آن هاست و در حال حاضر با گذشت بيش از ۴ ماه از سال ۸۹، اعتبارات راه روستايي کشور به تازگي اختصاص يافته است که بي شک اين مسئله تبعات ناگواري را براي راه و به تبع آن براي بخش هاي مختلف کشاورزي، اقتصادي، اجتماعي و ... به دنبال دارد.
نايب رئيس کميسيون عمران مجلس شوراي اسلامي عدم اختصاص به موقع اعتبارات راه روستايي را ايراد بزرگي براي معاونت راهبردي و دولت ذکر مي کند و پايين آمدن کيفيت راه هاي ساخته شده را از مهم ترين تبعات اين موضوع مي داند و مي گويد: بسياري از راه هاي روستايي ما در مناطق سردسير و کوهستاني واقع شده است و فصل کاري در اين گونه مناطق محدود و حدودا تا پايان آذرماه است و ديرکرد پرداخت اعتبارات باعث از بين رفتن ۴ ماه از فصل کاري شده است و اگر بخواهد اجراي پروژه ها به فصل سرد برسد کيفيت راه و آسفالت پايين خواهد آمد.
«امين شعباني» اضافه مي کند: ما بودجه هايمان را به موقع در پروژه ها تزريق نمي کنيم و اين مسئله سبب افزايش هزينه هاي پروژه ها، طولاني تر شدن مدت زمان اجراي آن ها و پايين آمدن کيفيت کار مي شود و پيمانکاران نيز انگيزه لازم براي انجام پروژه هاي با کيفيت نخواهند داشت.
يک عضو کميسيون عمران نيز در گفت وگو با ما مي گويد: با توجه به کم بودن فرصت کاري برخي استان ها و رسيدن به فصل سرما و يخبندان در اجراي طرح هاي راه سازي، شرکت هاي پيمانکاري کارآيي زيادي نخواهند داشت که در اين صورت هم دولت و هم روستاييان متضرر مي شوند.
«رضايي» تاکيد مي کند: روستاهاي ما مدت هاي مديدي است مهاجرفرست شده اند و اين موضوع بر مشکلات متعدد شهرها از جمله موضوع اجتماعي حاشيه نشيني شهرها دامن زده است و اگر بخواهيم مهاجرت ها را معکوس کنيم نياز به توجه ويژه به روستاها در زمينه تقويت زيرساخت هاي توسعه در کنار نيازهاي ديگر داريم.
وي با برشمردن مشکلات کشاورزان روستايي در زمينه فروش محصولات و موضوع حمل و نقل تاکيد مي کند: مردم روستا براي دسترسي به شهرها با مشکلات بسياري مواجهند و اگر جاده ها و راه هاي ارتباطي خوب و مناسب فراهم نباشد کشاورزان بايد هزينه بسياري نيز براي حمل و نقل محصولاتشان بپردازند و از نظر اقتصادي هزينه بسياري را متحمل شوند.
وي مي گويد: در بررسي راه هاي روستايي در استان پهناوري مثل خراسان رضوي که شرايط و امکانات مطلوبي دارد، عقب ماندگي هاي زيادي نسبت به شاخص هاي کشور شاهديم.
«خرسند» معاون راه هاي روستايي اداره کل راه و ترابري خراسان رضوي نيز با تاکيد بر اهميت راه هاي روستايي در توسعه روستاها در بخش هاي مختلف کمبود اعتبارات را مهم ترين مشکل در بخش راه هاي روستايي مي داند و مي افزايد: با وجود اختصاص نيافتن اعتبارات، کارها در حال انجام است و ما با پيمانکاران قراردادهاي کاري را به امضا رسانده ايم.
وي مي گويد: البته درصدي هم از اعتبارات ابلاغ شده است، اما ما نمي گذاريم به خاطر ديرکرد در اختصاص اعتبارات طرح ها تعطيل شود.
معاون راه هاي روستايي وزارت راه و ترابري نيز در گفت وگو با ما با اذعان به اين که تخصيص اعتبارات براي همه دستگاه هاي اجرايي با تاخير و اوايل مردادماه بوده است، مي گويد: اين تاخيرها به حوزه راه ها بيشتر خسارت وارد مي کند. چون به دليل محدود بودن فصل کاري راهسازي اين مسئله باعث تاخير در اجراي پروژه ها و هدر رفتن فصل کاري مي شود.
«حسين ميرشفيع» بيان مي کند: اجراي پروژه هاي راه روستايي بايد در بهار و تابستان انجام بگيرد و نبود اعتبارات به موقع طبيعتا پيشرفت پروژه ها را کمتر مي کند؛ البته در سال جاري با تعاملي که با پيمانکاران داشتيم، پروژه هايمان عقب نمانده است، اما نکته مهم اين است که با توجه به اين که در سال ۸۹ اعتبارات راه روستايي رشد مناسبي نداشته است در بيشتر استان ها در مهرماه فصل راهسازي به پايان مي رسد و ما اعتباري براي کارکردن نداريم.
وي در پاسخ به اين سوال که آيا تاخيرها در کيفيت راه ها نيز تاثيرگذار است يا نه؟ خاطرنشان مي کند: به هر حال کمبود نقدينگي پيمانکاران بر آن ها فشار مي آورد و با نوع عملکرد آن ها نيز در ارتباط است، اما ما از پيمانکاران راهي را مي پذيريم که با استانداردهاي ما مطابقت داشته باشد.
«ميرشفيع» هم چنين مي گويد: متاسفانه ما يک ناهماهنگي در اختصاص اعتبارات براي حوزه حمل و نقل روستايي نيز مي بينيم، چرا که طبق آمار غيررسمي ۹ تا ۱۲ درصد حمل و نقل برون شهري کشور مربوط به حمل و نقل روستايي است، اما اعتباري که براي آن در نظر مي گيرند يک درصد اعتبارات حمل و نقل کشور است.
وي اضافه مي کند: اگر بخواهيم تناسب بگيريم از ميزان اعتباري که بايد به راه هاي روستايي و حمل و نقل روستايي اختصاص يابد تنها ۱۰ درصد آن اختصاص مي يابد و اين ظلم مداوم و مستمري است که همواره در حق روستاييان روا داشته مي شود.

بالا رفتن ميزان توليد
نايب رئيس کميسيون عمران مجلس شوراي اسلامي درباره تاثير توجه به نيازهاي زيربنايي روستاها به ويژه راه ها با تشريح علل مهاجرت از روستا به شهرها اضافه مي کند: مهاجرت ها باعث افزايش جمعيت مصرف کننده و بيکار در شهرها و بالا رفتن ميزان شغل هاي کاذب مي شود و ما اگر بخواهيم از افزايش اين گونه جمعيت جلوگيري کنيم و از مهاجرت ها بکاهيم بايد به روستاها، رفع نيازهاي روستاييان و فراهم کردن زيربناهاي توسعه و پيشرفت روستاها بيشتر توجه کنيم.
وي جنبه اقتصادي اين موضوع را در بالا رفتن ميزان توليد و به تبع آن سرانه توليد ناخالص ملي مي داند و اذعان مي کند: فراهم بودن زيرساخت ها سبب ايجاد اشتغال بيشتر در روستاها مي شود و هم چنين سبب خواهد شد توليدکننده به طور مستقيم توليدات خود را به بازار مصرف برساند تا دلال ها در توزيع محصولات کشاورزي نقش کمتري ايفا کنند و از اين طريق از افزايش قيمت ها در بازار کاسته شود.
وي درباره تاثير توجه به زيرساخت هاي روستاها خاطرنشان مي کند: روستاييان مهم ترين توليدکنندگان کشاورزي در کشور هستند و ما براي بالابردن ميزان و کيفيت توليدات نياز به حفظ جمعيت روستايي داريم که در اين زمينه توجه به کارهاي زيربنايي که يکي از آن ها دسترسي راحت به شهرهاست ضرورت بسيار دارد.
«شعباني» ميزان اعتبارات در نظر گرفته شده در راه هاي روستايي را خوب مي داند، اما تاکيد مي کند: در اين بودجه ها نسبت به تورم ساليانه و افزايش قيمت قير و ... توجه نمي شود و اين مسئله سبب مي شود بودجه راه هاي روستايي پاسخ گوي طرح هاي عمراني نباشد.
وي اختصاص نيافتن اعتبار براي نگهداري و تعمير راه هاي روستايي و بي توجهي به نصب علايم و تابلو در اين راه ها را يکي از مشکلات راه هاي روستايي عنوان و خاطرنشان مي کند: ايرادي که در راه هاي روستايي وجود دارد اين است که به اين راه ها به عنوان راه هاي درجه ۳ نگاه مي شود و فقط راهي ساخته مي شود، اما ديگر بودجه اي براي نگهداري آن و نصب تابلو و علايم در آن لحاظ نمي شود که اين مسئله باعث مي شود خودبه خود راه هاي روستايي ساخته شده از بين برود و در طي چند سال به تعداد راه هاي روستايي که هنوز ساخته نشده است، افزوده شود.
نايب رئيس کميسيون عمران مجلس در ادامه گفت وگو با ما به افزايش اعتبارات راه روستايي از ۱۰۰به ۴۵۰ ميليارد تومان در طول مجلس هفتم و هشتم اشاره و بيان مي کند: راه هاي روستايي بايد براساس شاخص هاي درست و استاندارد ساخته شوند و هم چنين در ادامه روند ساخت و سازها همان توجهي که سازمان حمل و نقل به راه هاي اصلي دارد به راه هاي روستايي نيز صورت بگيرد.
وي درباره نحوه توزيع اعتبارات راه هاي روستايي معتقد است، نبايد اين اعتبارات براساس شاخص هاي جمعيتي توزيع شود و خاطرنشان مي کند: توزيع اعتبارات براساس شاخص هاي جمعيتي در کشور ما مشکل به وجود آورده است، زيرا ما استان هايي داريم که تنها به دليل جمعيت بالا اعتبارات روکش آسفالت مي گيرند و بسياري از روستاها هم چنان با راه هاي ارتباطي پرمخاطره دست و پنجه نرم مي کنند؛ در واقع اعتبارات روکش آسفالت معنا ندارد و ما بايد براي نگهداري از راه ها و جاده ها اعتبار در نظر بگيريم.
راه هاي روستايي يکي از بخش هاي مهم عمراني است که متاسفانه کمترين توجهات را به خود مي بيند و روستاييان براي تردد به شهرها و انتقال محصولاتشان همواره با مشکلات عديده اي مواجهند؛ در زمستان به دليل بارندگي هاي متعدد بسيار اتفاق مي افتد که راه هاي روستايي مسدود مي شوند و مدت ها ارتباط با شهرها به سختي و همراه با مشکلات فراوان انجام مي گيرد و در فصل گرم سال و فصل کشاورزي نيز به دليل خرابي بسياري از راه هاي ارتباطي روستاها به شهرها وسايل نقليه در راه هاي خاکي به کندي و با زحمت رفت و آمد مي کنند و قصه راه ها نيز مانند بسياري از کمبودهاي ديگر بر غصه هاي روستاييان مي افزايد.