بدون تردید یکی از بخش های مهمی که از دیجیتالی شدن دنیای امروز تاثیر شگرفی پذیرفته عرصه نشر و چاپ است.
در واقع تحول قبل از آنکه بسیاری از ما خودمان را با آن هماهنگ کنیم اتفاق افتاده است. امروزه خیلی ها به جای خریدن یک کتاب ترجیح می دهند کتاب های الکترونیک دیجیتال را خریداری کنند. اگر چه هنوز کم نیستند انهایی که دوست دارند قبل از خوابیدن نیم ساعتی پایشان را دراز کنند و یک کتاب کاغذی را در دست بگیرند و خود را با مطالعه آ ن سرگرم کنند، اما تعداد آنهایی که ترجیح می دهند یک دستگاه کتابخوان الکترونیک کیندل ساخته شده توسط شرکت آمازون را در دست بگیرند و کلمات دیجیتالی را مرور کنند هم روز به روز در حال افزایش است.
رقابت شرکت ها و سایت های مختلف اینترنتی هم در راستای ارائه خدماتی در همین زمینه روز به روز در حال افزایش است. سایت آمازون به تازگی اعلام کرد که فروش کتب الکترونیک آن از میزان فروش کتب کاغذی پیشی گرفته است. این نقطه عطفی است که بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران عرصه فناوری مدتی بود که منتظر وقوع آن بودند.
البته همین رویداد باعث جلب توجه نویسندگان و ناشران و مولفان هم شده است، زیرا دنیای دیجیتالی دنیایی است که نشر کتاب در آن بسیار ساده تر است. دیگر نیازی به چاپخانه و صرف هزینه چاپ و نشر و توزیع و دردسرهای این چنینی نیست و تنها با یک کلیک محتوای چند صد صفحه ای کل یک کتاب در دسترس خواهد بود. به هر حال شرایط جدیدی به وجود امده که ناشران و مولفان حرفه ای دوست دارند از ان نهایت استفاده را ببرند و البته این وضعیت بیم ها و امیدهای خاص خود را هم به همراه اورده است.
یکی از مسائلی که دنیای نشر سنتی را نگران کرده این است که دیجیتالی شدن انتشار کتاب باعث شده تا بسیاری از نویسندگان دیگر نتوانند پول چندانی به جیب بزنند. تنها پیشرفتی که در این زمینه برای انها حاصل شده این است که دیگر نباید منتظر مشخص شدن میزان فروش کتب باشند و قراردادهای مالی با توجه به مقتضیات دنیای دیجیتال به گونه دیگری تنظیم می شود.
البته شرایط یک تفاوت اساسی دیگر هم کرده است. در دنیای سنتی نشر و چاپ مساله ای به نام تجدید چاپ یک کتاب معنی داشت و وقتی کتابی پرفروش می شد و بارها تجدید چاپ می شد نویسندگان هم به درامدهای کلانی دست می یافتند، اما امروزه شرایط عوض شده و اصولا در دنیای مجازی مساله ای به نام تجدید چاپ بی معناست. لذا ناشران حرفه ای در دنیا که زمانی ممکن بود از تالیف و انتشار یک کتاب موفق بیش از 50 هزار دلار به جیب بزنند، امروزه در خوش بینانه ترین حالت می توانند در انتظار درآمد حداکثر 20 هزار دلاری باشند و همین مساله باعث حسادت و حتی دشمنی برخی نویسندگان با پدیده کتب دیجیتال شده است! البته شاید چنین اعداد و ارقامی و حتی رقم 20 هزار دلار درآمد هم برای ناشران ایرانی خیلی جالب توجه باشد. اما باید به این نکته توجه داشت که متاسفانه ایران از نظر تیراژ کتاب و وضعیت درآمدی و گردش مالی حوزه چاپ و نشر با بازارهای عادی دنیا فاصله و تفاوت زیادی دارد و از استانداردهای جهانی بسیار دور است. تا بدینجا برخی محدودیت ها و نگرانی هایی را که برای ناشران در عصر دیجیتال به وجود امده را برشمردیم، اما با توجه به انعطاف دنیای دیجیتال، برای ناشران و نویسندگان هم انتخاب های جالب توجهی وجود دارد. همانطور که حتما می دانید نویسندگان بخش بسیار اندکی از قیمت پشت جلد یک کتاب را به عنوان سود دریافت می کنند و در واقع سود اصلی از انتشار یک کتاب متوجه انتشاراتی است که آن را روانه بازار می کند. با دیجیتالی شدن دنیای نشر و چاپ نویسندگان دیگر نیازی به متوسل شدن به انتشاراتی های گوناگون ندارند و خودشان می توانند به طور مستقل کتابی را بنویسند و در فضای مجازی عرضه کنند.
در واقع نویسندگان بدین طریق می توانند بوروکراسی نشر و چاپ را دور بزنند و به نفع خودشان کار کنند و پول بیشتری به دست اورند. طبیعی است که این مساله مورد اعتراض موسسات چاپ و نشر و انتشارات مختلف است.
موسسات انتشاراتی اگر چه از فرایندی که در بالا توصیف شد دچار ضرر و زیان می شوند، اما انها هم راه حل هایی برای کاستن از این زیان ها دارند. به هر حال هر کسی می تواند از دنیای دیجیتال سود ببرد. یکی از مزایای این تحول برای ناشران حذف هزینه های چاپ کتاب بر روی کاغذ است. دنیای دیجیتال همچنین به ناشران امکان داده تا به سرعت از حال و هوای بازار و عناوین محبوب مطلع شوند و بر اساس همان عناوین کتب هایی را منتشر کنند و تلاش کنند سود بیشتری به جیب بزنند.
به هر حال بازار نشر و چاپ دیجیتال یک بازار جدید و نوپاست و بسیاری از فرایندهای ان هنوز در حال شکل گرفتن و پوست انداختن است. اما شکی نیست که در آینده در این زمینه گفتنی های بسیار بیشتری را خواهیم دید و شنید.