امید سلیمی بنی :واقعیتها از جنگ بزرگ در جاده های ایران خبر می دهد. جنگی که در آن، ساعتی 3 نفر کشته می شوند و 34 نفر به شدت مجروح می شوند و کارشان به بیمارستان می کشد. قربانیان این جنگ ناپیدا، رانندگان و مسافرانی هستند که ترجیح داده اند به جای حمل و نقل ریلی یا هوایی از جاده های غیر استاندارد ایران، از خودروهای بی کیفیت استفاده کنند.

همه چیز در پایان است
با وجود کاهش ناچیز آمار کشته شدگان در جاده های ایران، همچنان خون نزدیک به 23 هزار نفر سالانه در پیچ و خم جاده های ایران بر آسفالت می ریزد. علاوه بر این تعداد عظیم نیروی انسانی که به خاطر عدم رعایت ایمنی، جاده های نامناسب و خودروهای بی کیفیت نامشان از لیست ایرانیها خط می خورد، نزدیک به سالانه 40 هزار میلیارد تومان خسارت مادی به کشور تحمیل می شود. این آماری است که رئیس پلیس تهران اعلام کرده، چون در جاده ها، وضعیت سالهاست از حالت هشدار خارج شده است. این طور که معلوم است، در جاده های کشور، همه چیز در پایان است.

جاده ها را با ماشین پر کن
کارشناسان می گویند با وجود بیش از 12 میلیون وسیله نقلیه در کشور ، هنوز کارخانجات داخلی سالانه 800 هزار خودرو را وارد این جاده ها می کنند والبته وارد کنندگان دولتی و خصوصی نیز با کشیدن پای ماشینهای لوکس خارجی، برای خود بازار قابل توجهی را در کشور به دست آورده اند. با این حال، طبق گفته مقامات دولتی، زمانی که سخن از پرخطرترین خودروهای جاده های ایران به میان می آید، نام تولیدات داخل مطرح می شود: پراید، نیسان وانت، هوو و کامیون بنز.
با وجودی که هر روزه خانواده های ایرانی آرزوی ماشین دار شدن خود را برآورده شده می بینند، باید برای تولیدات جدید و واردات، سالانه سه هزار کیلومتر راه جدید در کشور ایجاد شود.
آمار اعلام شده از مبادی رسمی می گوید شرکت ساخت و توسعه زیربناهای کشور سالانه حدود هزار و 200 کیلومتر و ادارات کل راه و ترابری استان‌ها نیز سالانه حدود یک هزار کیلومتر جاده‌سازی می‌کنند که با احتساب نیاز به سه هزار کیلومتر جاده، تنها برای پارک خودروهای تولیدی یک سال کشور، کمبود هزار کیلومتر جاده در کشور وجود دارد. به عبارت دیگر، اگر خودروها در سراسر جاده های کشور متوقف شوند و حرکت نکنند، باز هم جاده کم می آوریم. این در حالی است که خودروی پراید به عنوان یکی از پرطرفدارترین سواریهای کشور، همچنان بیشترین آمار تلفات را در کشور به خود اختصاص داده است. به گفته رئیس مرکز کنترل و ترافیک راهنمایی و رانندگی ناجا خودروی پراید با توجه به قیمت و تیراژ تولید خودرویی مردمی است‌ که 17 درصد حوادث فوتی و جرحی را در طول سال و 24 درصد این حوادث را در زمان سفرها به خود اختصاص می‌دهد.
بنا به اعلام سرهنگ میربهرسی، 35 درصد واژگونی خودروها در کشور متعلق به پراید است، این خودرو مشکلات ایمنی فراوانی دارد که فعلاً کمربند آن اصلاح شده و قرار است نسبت به نصب ترمز ضد قفل و کیسه هوا در آن اقدام شود.

عامل انسانی، پیشانی تصادفات
کارشناسان برای تصادفهای جاده ای 3 عامل انسان، راه و خودرو را دسته بندی کرده اند. با این حال، سهم هریک از این عوامل در کشتار جاده ای، متفاوت ذکر می شود. عامل انسانی طبق برخی گفته ها 52 درصد تقصیر را بر عهده دارد، در حالی که برخی از مسئولان از مقصربودن بیش از 70 درصد این عامل در تصادفات منجر به فوت و جرح خبر داده اند. هر چه که هست، سالانه نزدیک به یک میلیون گواهینامه جدید در کشور صادر می شود که بسیاری از گیرندگان این اسناد، تنها تجربه رانندگی با خودروی آژانس آموزشی صدور گواهینامه را دارند و با این حال، خودروی خود را پس از گرفتن گواهینامه برای رفتن تفریح و تفرج در کشتارگاه جاده های ایران، آتش می کنند.
ولی این سرنوشت مسافران عجول به کجا می انجامد؟ مطالعات نشان می دهد طی 30 سال گذشته بیش از 436 هزار نفر به خاطر جرایم رانندگی به زندان افتاده‌اند، این که بیش از 80 درصد آنها بیمه شخص ثالث نداشته‌اند. حاصل این آمارها نیز آمارهای تامل‌برانگیز دیگری شده است که می‌گوید در حال حاضر نزدیک به 3700 نفر از بابت ناتوانی در پرداخت دیه در زندان‌ها روزگار می‌گذرانند.
البته به جز مسافرتهای تفریحی، باید در نظر گرفت بسیاری از خدمات حمل و نقل کشور از طریق همین جاده های خونین انجام می شود. فرمانده پلیس راه کشور در همین رابطه می گوید 90 درصد حمل‌و‌نقل در کشور از طریق جاده‌ها انجام می‌شود و حمل‌و‌نقل ریلی 7 درصد و حمل و نقل هوایی 3 درصد این میزان را به خود اختصاص داده‌اند.
با این حال وقوع سالانه بیش از 800 هزار تصادف در ایران، رانندگان و مسافران ایرانی را در ردیف اول قربانیان حوادث مرگبار جاده ای جهان قرار است.

جهان آرام و جاده های امن
تنها کشوری که از لحاظ این رکورد با ایران، قابل مقایسه است، السالودار در آمریکای مرکزی است. تلفات جاده ای این کشور 43 نفر در هر 100 هزار نفر جمعیت است. این در حالی است که کشورهای امن و عادی دنیا در حمل و نقل جاده ای، تلفات بسیار کمتری دارند. آمار اعلام شده جهانی می گوید به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت آمار کشتگان جاده ای برای کشور انگلستان 6 نفر، آمریکا 17 نفر، چین 6 نفر، مالزی 32 نفر، کره 33 نفر، سوریه 12 نفر، عربستان 22 نفر، بنگلادش 20 نفر و هند 15 نفر بوده است، یعنی ایران به طور معمول 7 برابر انگلستان و چین، در جاده های خود، کشته می دهد.
از سوی دیگر، آمارهای تکان دهنده دیگری از کشته شدن 300 هزار ایرانی در طول سالهای 73 تا 86 در کشور خبر می دهد. این آمار در سال 87 برای کشته شدگان 23 هزار و 362 نفر بوده است و برای سال 84، ستون کشتگان جاده ای تا 27750 نفر بالا رفته است.

20 هزار میلیاردی که سوخت
شاید به خاطر آمار دقیق پزشکی قانونی، تشخیص این تعداد از تلفات انسانی، چندان سخت نباشد، ولی برآورد خسارات مادی تصادفات چندان آسان نیست، با این حال برخی منابع، میزان آن را سالانه بیش از پنج هزار میلیارد تومان (بیش از 5.5 میلیارد دلار) برآورد می کنند. یکی از این منابع پژوهشکده حمل و نقل است که زیر نظر وزارت راه و ترابری فعالیت می‌کند. این پؤوهشکده که بازوی تحقیقاتی وزارت راه به شمار می‌آید، اخیرا گزارشی را منتشر کرده که نشان می دهد «برآورد هزینه‌های تصادفات جاده‌‌ای ایران» در سال 1386، هزینه‌ای بالغ بر 18 هزارو 500 میلیارد تومان معادل 18/5 میلیارد دلار خسارت به کشور وارد شده است.
اکنون با توجه به نرخ تورم، افزایش قیمت خودروهای داخلی و وارداتی و همچنین افزایش محسوس تعداد مجروحان حوادث جاده ای از 245 هزار و 418 نفر در سال 86 به 295 هزار و 179 نفر در سال 88، می توان انتظار داشت هزینه تصادفات به بالای 20 هزار میلیارد تومان رسیده است.
این تخمین در حالی قابل محاسبه است که طبق مطالعات پژوهشکده یاد شده هزینه متوسط یک تصادف فوتی یک میلیارد و 700 میلیون تومان در سال 83 ، به میزان پنج میلیارد تومان در سال 86 رسیده است. یعنی هر عمل نکردن ترمز و برخورد خودروهای آهنی به یکدیگر، بیش از 5 میلیارد تومان، خروج روی دست مردم و بیمه ها و کشور می گذارد.