جواد حاتمي;جالب اين که رانندگان ناچارند اسکناس هايي را به دستان کثيف و روغني متصدي پمپ و کارگر جايگاه بدهند و او هم با همان دست ها باقي مانده حساب مشتريان را باز مي گرداند، البته اگر اين مبلغ رقمي رند و قابل عودت باشد.
از انبوه اسکناس هاي لوله شده در دستان کارگر اين چنين بر مي آيد که جايگاه پرمشتري است و پر سود. مشاهده اين صحنه ها خبرهاي ناخوشايند سرقت هاي گاه خونين از پمپ بنزين ها و ربوده شدن پول از اين جايگاه ها را در ذهنم تداعي مي کند. احساس مي کنم حتما بايد کارهايي براي الکترونيکي شدن پرداخت پول در جايگاه هاي عرضه سوخت انجام شود. رجوع به سابقه خبرها هم مرا به وعده هايي مي رساند که هنوز بخش اعظم آن تحقق نيافته است.
قبل از آن که سهميه بندي بنزين از تيرماه ۱۳۸۶ در کشور آغاز شود و کارت هوشمند سوخت در اختيار مالکان خودروها قرار گيرد، حرف هاي جذابي درباره سامانه هوشمند سوخت و کاربرد کارت هاي الکترونيکي و هوشمند سوخت مطرح مي شد.
«عبدالرضا اميني» مدير سامانه هوشمند سوخت به ايسنا گفته بود که پروژه کارت هوشمند سوخت ۳ فاز داشت که فاز اول آن (سهميه بندي بنزين) در تيرماه ۸۶ و فاز دوم آن (ارائه نفت گاز ) در آذر ۸۷ راه اندازي شد و فاز سوم پرداخت الکترونيکي بود که در سامانه پرداخت الکترونيکي هم اکنون پروژه آف لاين در دست اقدام است.
اواخر ارديبهشت ماه ۱۳۸۸ مديرعامل شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي کشور از راه اندازي طرح پرداخت الکترونيکي وجه در کليه جايگاه هاي واجد شرايط سوخت تا پايان سال خبر داده و اعلام کرده بود: « با اجراي اين طرح امکان پرداخت پول بنزين در کمتر از ۵ ثانيه وجود دارد.».

مزاياي طرح
اما مزاياي اين سيستم چيست و چرا بايد به اين سمت و سو حرکت کنيم؟ مهندس «باقري» مدير توسعه مجاري عرضه شرکت پخش فرآورده هاي نفتي، مزاياي اين طرح را علاوه بر حذف جابه جايي پول، باعث بالا بردن فرهنگ به ويژه در عرصه خدمات الکترونيکي مي داند و مي گويد: با رشد و توسعه فناوري و پيشرفت در دنياي الکترونيکي، ناچاريم برخي عادت ها را تغيير دهيم که الکترونيکي شدن پرداخت هزينه سوخت گيري در جايگاه هاي بنزين در اين راستا است.
وي با اشاره به اين که حجم گردش پول در جايگاه هاي عرضه سوخت رقم کمي نيست، مي گويد: با توجه به فرسايش اسکناس ها، آلوده شدن و شيوع بيماري به وسيله اين پول ها، دخل و تصرف احتمالي کارگران و موضوعات ديگر مزاياي استفاده از سامانه پرداخت الکترونيکي فوق العاده زياد است.
«ناصر تقدس» کارشناس حوزه برنامه ريزي شرکت ملي پخش و پالايش فرآورده هاي نفتي کشور هم درباره مزاياي پرداخت الکترونيکي هزينه بنزين به خراسان مي گويد: مهم ترين مزيت پرداخت الکترونيکي بهاي فرآورده هاي سوختي «کاهش فرسايش اسکناس» است، معمولا چاپ اسکناس براي بانک مرکزي ارزبري و هزينه ريالي سنگيني به همراه دارد؛ لذا با علم به اين مطلب و اين که بيشترين ميزان فرسودگي اسکناس ها در جايگاه هاي سوخت گيري صورت مي گيرد، ورود کارت هوشمند سوخت و پرداخت الکترونيکي باعث کاهش قابل توجه فرسودگي اسکناس و در نتيجه کاهش هزينه هاي چاپ آن مي شود.
وي دومين مزيت اين اقدام را « افزايش امنيت جايگا ه ها» بيان مي کند و مي گويد: با رشد صعودي توليد خودرو در سال هاي اخير و در نتيجه افزايش تعداد دارندگان خودرو و مراجعان به جايگاه ها و همچنين افزايش قيمت بنزين و ساير فرآورده هاي نفتي، روزانه بر ميزان نقدينگي جمع شده در جايگاه ها افزوده مي شود و ضريب امنيت جايگا ه ها به دليل نگهداري و انتقال پول ها به سيستم بانکي کاهش مي يابد. بنابراين استفاده از سيستم پرداخت الکترونيکي امنيت جايگاه ها را نيز تامين خواهد کرد.
کارشناس برنامه ريزي شرکت ملي نفت تصريح مي کند: « فراگير شدن فرهنگ ICT و تجارت الکترونيک» از محسنات سامانه پرداخت الکترونيکي در جايگاه هاي سوخت است، اگرچه در حال حاضر استفاده از کارت هاي اعتباري تنها مختص به کارت بانک ها شده است و تنها قشر خاصي از جامعه از اين روش نوين داد و ستد استفاده مي کنند، ولي با اجراي اين طرح دارندگان خودروها که قشر کثيري از افراد جامعه و از طبقات مختلف اجتماعي را شامل مي شوند، با مفهوم تجارت الکترونيک و مزاياي آن آشنا مي شوند. به گفته وي « حفظ بهداشت عمومي» ديگر مزيت اين روش است و چون اسکناس يکي از عمده ترين عوامل انتقال بيماري هاي مسري است با کاهش دست به دست شدن آن به ويژه در اماکني چون پمپ بنزين ها کمک شاياني به بهداشت عمومي خواهد شد.

تقويم وعده ها
مدير سوخت و انرژي ستاد حمل و نقل و مديريت سوخت کشور مهرماه پارسال از راه اندازي سيستم پرداخت الکترونيکي هزينه بنزين براي نخستين بار در کشور خبر داده بود.
مهندس «اميررضا رجبي» در اين خبر با اشاره به اين که در طرح اوليه کارت هوشمند سوخت موضوع پرداخت الکترونيکي مبلغ سوخت ديده شده بود، افزوده است: با هماهنگي بانک ملت به عنوان بانک عامل، سامانه پرداخت الکترونيکي مبلغ سوخت در بيش از ۱۰۰ جايگاه بنزين در تهران و استان هاي کشور راه اندازي شده است.
به گزارش مهر، مديرعامل شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي کشور اوايل ماه جاري با بيان اين که هم اکنون امکان پرداخت الکترونيکي وجه بنزين در حدود يک هزار جايگاه سوخت فراهم شده است، اعلام کرد: با برنامه ريزي انجام شده تا ۳ ماه آينده تمامي جايگاه هاي بنزين کشور به اين سامانه جديد مجهز خواهند شد.
وي با اشاره به اين که در حال حاضر در يک هزار جايگاه سامانه «آن لاين» براي پرداخت الکترونيکي وجه اجرايي شده است، بيان داشت: با توافق انجام شده با شبکه بانکي امکان راه اندازي سيستم Off Line در جايگاه هاي سوخت فراهم مي شود.
«عليرضا ضيغمي» معاون وزير نفت و مدير عامل شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي گفت: هدف از اجراي اين سيستم جديد آن است که در صورت قطع شبکه، اطلاعات مالي ذخيره شود و اختلالي در مسائل مالي آن ها ايجاد نشود.
وزير نفت هم چندي قبل در پاسخ به خبرنگار آريا اعلام کرد: با توجه به مشارکت بانک ها براي ايجاد سيستم پرداخت الکترونيک وجه سوخت در جايگاه ها، پرداخت بهاي سوخت گيري تا پايان سال به صورت کاملا الکترونيکي خواهد شد.
«سيدمسعود ميرکاظمي» با اظهار اين که سامانه جديد هوشمند کنترل سوخت تسهيلات فراواني را فراهم مي کند، اظهار داشت: اين سامانه امکانات ويژه اي همانند پرداخت الکترونيک وجه سوخت، کنترل حجم بنزين سوخت گيري شده در جايگاه ها و جلوگيري از قاچاق اين فرآورده را فراهم مي کند. به گفته وي بر اساس ضرب الاجل ابلاغي به شرکت ملي پالايش و پخش اين امکان در تمامي جايگاه ها به زودي فراهم مي شود.

اما ...!
اگر چه در تعداد معدودي از جايگاه هاي عرضه سوخت کشور طرح پرداخت الکترونيکي وجه بنزين اجرايي شده است، اما هنوز بسياري از مردم و رانندگان خودروها از اين طرح و مزاياي آن اطلاع چنداني ندارند. در حالي که به ادعاي وزير نفت «هم اکنون در يک هزار جايگاه کشور امکان پرداخت الکترونيک وجه سوخت فراهم شده است» به عنوان مثال هنوز در استان خراسان رضوي به عنوان بزرگ ترين و پرجمعيت ترين استان، خبري از اين طرح نيست.
در ۸۰ درصد از ۱۱۰ جايگاه عرضه سوخت خراسان رضوي، سيستم و سامانه پرداخت الکترونيکي وجه بنزين نصب شده است ولي به دليل اشکالات زياد هم مردم و هم جايگاه داران تمايلي به استفاده از اين روش الکترونيکي ندارند.
«محمدحسين خطيب» رئيس انجمن صنفي جايگاه هاي سوخت استان خراسان رضوي، اشکالات الکترونيکي را مانع محقق شدن سامانه پرداخت الکترونيکي در جايگاه هاي عرضه سوخت مي داند و معتقد است: علاوه بر اين موضوع ورژن تعريف شده در اين سيستم مردم را با مشکل مواجه مي کند.
او با اعلام اين که در حال حاضر، سيستم پرداخت الکترونيکي در ۸۰ درصد جايگاه هاي سوخت استان خراسان رضوي نصب شده است، به خراسان مي گويد: به دليل مشکلاتي که متوجه متوليان طرح يعني شرکت نفت و بانک ملت است، اين سامانه در زمان پرداخت اختلافات ريزي دارد و هنوز تکليف اين موضوع روشن نشده است.
رئيس انجمن صنفي جايگاه هاي سوخت خراسان رضوي با اعلام اين که در سيستم فعلي به دليل اشکالات موجود جايگاه دار متضرر مي شود، مي گويد: به همين دليل مجموعه متصديان جايگاه ها تمايل زيادي به اجراي اين سيستم پرداخت هزينه بنزين و سوخت ندارند و متاسفانه استقبال مردمي هم از طرح اندک است.
اين مسئول با اشاره به اشکالات ورژن تعريف شده و روبه رو شدن مردم با مشکلات جديد مي گويد: هيچ کدام از مسئولان به مکاتبه ها و پي گيري هاي ما ترتيب اثر نداده اند.
وي يکي از اين مشکلات را عمل نکردن کارت ها در سيستم بانکي اعلام مي کند و مي گويد: چون پرينت پرداخت در دسترس کارگر نيست او بايد براي دريافت هر پرينت به دفتر جايگاه مراجعه کند و از عملکرد حساب و دريافت شدن وجه مطمئن شود، از طرفي اگر اين دقت ها صورت نگيرد، احتمال دارد بانک پرداخت وجه از کارت مشتري را عمل نکند و وي محل را ترک کند و اين جا کارگر متضرر مي شود.
وي در عين حال مدعي است عملياتي شدن اين طرح در ۱۱۰ جايگاه عرضه سوخت استان خراسان رضوي با شرايط موجود توجيه ندارد.

امکانات فراهم است، مردم استقبال نمي کنند
اما مهندس «باقري» مدير توسعه مجاري عرضه در شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي کشور نظر ديگري دارد و به ما مي گويد: همکاران ما به عنوان متولي عرضه و اکيپي که براي بانک کار مي کنند، مي گويند که ما کار تجهيز جايگاه هاي عرضه بنزين به سامانه پرداخت الکترونيکي را در سراسر کشور به اتمام رسانده ايم.
وي مي افزايد: در تهران و حومه بيش از ۲۱۶ جايگاه فعال داريم که به جرات مي توان گفت ۷۰ درصد جايگاه ها الان مي توانند خدمات پرداخت الکترونيکي را داشته باشند و اين کار در آن ها هم انجام مي شود، ولي مهم اين است که چند درصد مردم از اين خدمت استفاده مي کنند.
وي با ابراز ناخرسندي از روند استقبال مردم از روش پرداخت الکترونيکي بهاي بنزين در جايگاه ها مي گويد: خيلي از جايگاه هاي عرضه فرآورده هاي نفتي اين امکان را دارند و مردم با استفاده از کارت بانک نسبت به پرداخت هزينه هاي سوخت گيري اقدام مي کنند و اين کار از مدت ها قبل اجرايي شده است.
وي در پاسخ به اين سوال که « چقدر به وعده معاون وزير نفت درباره مجهز شدن تمام جايگاه هاي بنزين به سامانه پرداخت الکترونيکي طي ۳ ماه آينده اميدواريد» مي گويد: اين مهم بستگي دارد به عملکرد حوزه داده پردازي در ستاد شرکت ملي پخش که تا چه اندازه پي گير باشند و از طرفي آمادگي بانک مربوط که در اين طرح مشارکت دارد.
«باقري» مدير توسعه مجاري عرضه شرکت پخش فرآورده هاي نفتي مي گويد: آن چه مسلم است جايگاه هاي عرضه بنزين، اين آمادگي را دارند، جايگاه هاي دولتي ملزم به اجراي طرح هستند و در جايگاه هاي اختصاصي هم ممکن است تعداد اندکي به اجراي طرح تن ندهند، ولي با حذف يارانه ها و افزايش قيمت بنزين، مردم ناچار به استفاده از اين سيستم خواهند بود.
به گفته وي اگر راننده اي قصد آمدن به مشهد را داشته باشد و ۲۰۰ ليتر بنزين مصرف کند براي پرداخت بهاي بنزين بايد يک گوني پول همراه داشته باشد و اين امکان پذير نيست، اگر امروز بابت ۱۰ ليتر بنزين هزار تومان مي پردازد با هدفمند شدن يارانه ها و افزايش هزينه يقين بدانيد استقبال مردم از سيستم پرداخت الکترونيکي افزايش خواهد يافت.
وي در عين حال مي گويد: در حال حاضر استقبال خوبي از اين سيستم نمي شود و مردم نمي آيند براي پرداخت هزينه سوخت گيري از کارت بانکي خود استفاده کنند.
يک آمار رسمي نشان مي دهد که روزانه ۶۴ ميليون ليتر بنزين و حدود ۴۵ ميليون ليتر گازوئيل در بخش حمل و نقل کشور مصرف مي شود اگر چه توزيع اين ميزان سوخت تنها با کارت هوشمند صورت مي گيرد، ولي دستي بودن پرداخت بهاي آن سبب چرخش حجم ۷ تا ۸ ميليارد توماني وجه نقد مي شود که تبعات خاص خود را دارد و راه اندازي سيستم پرداخت الکترونيکي هزينه سوخت در جايگاه هاي عرضه فرآورده هاي نفتي با استفاده از همان کارت هوشمند سوخت، مي تواند به جلوگيري از اتلاف وقت، چرخش کمتر پول در دست کارگران و جايگاه داران، جلوگيري از آلودگي اسکناس ها و ... کمک کند. بنابراين مي طلبد متوليان با رفع نقايص و فرهنگ سازي لازم، زمينه بهره مندي آحاد مردم از اين امکان الکترونيکي که هزينه زيادي را به خود اختصاص داده، فراهم کنند.