هياهوي «نيترات» و آن چهل چاه رمزآلود
چهارشنبه 31 شهريور 1389 - ساعت 15:57

چندي پيش خبري به نقل از يکي از مقامات رسمي کشور شهروندان تهراني را نگران کرد. اين خبر البته پيش از آن هم شنيده مي شد ولي از آن جا که منبع خبر معمولا از مسئولان رسمي کشور نبود آن چنان حساسيتي بين مردم ايجاد نکرد، اما اين بار ديگر نمي شد از کنار اعلام آن چه که توسط بالاترين مرجع مرتبط با ماجرا شنيده مي شد، به راحتي گذشت.

 



خبر چه بود
دانش پور _ ماجرا از اين قرار بود که وزير بهداشت و درمان به عنوان بالاترين مقام پزشکي و بهداشتي کشور در گفت وگو با ايسنا از آلوده بودن آب تهران و بالا بودن نيترات در آب خبر داد و آشاميدن آب شرب را براي زنان باردار و کودکان شيرخوار به نوعي ممنوع کرد و اين يعني هشداري جدي.
پي گيري رسانه هاي خبري اين واقعيت را عيان کرد که کمبود آب در شهر تهران و گرماي هوا، مسئولان را به تامين آب از طريق چاه ترغيب کرده است و البته در اين ماجراي به خصوص، مشکل به وجود چند حلقه چاه برمي گشت که آب شرب منطقه يافت آباد تهران را تامين مي کرد و ميزان نيترات موجود در آن ها کمي بالاتر از حد متعارف بود.
وزير بهداشت با اعلام اين خبر به صورت کلي، باعث ايجاد التهاب در سطح شهر تهران شد، اگرچه وزير نيرو در گفت وگو با مهر بلافاصله به دفاع از عملکرد حرفه اي خود پرداخت و بر سالم بودن آب تهران تاکيد کرد. در عين حال کمي بعدتر وزير بهداشت هم تاکيد کرد آب تهران به هيچ وجه آلودگي ندارد زيرا که منظور از آلودگي، آلودگي ميکروبي است و اگر براي مردم خداي ناکرده اين طور عنوان شده است که آب آلوده است مردم بدانند که چنين مطلبي وجود ندارد.

تامين ۳۰ درصد آب تهران از چاه
به هر صورت تمام اين استرس ها و نگراني ها به چند حلقه چاه برمي گشت که نيترات آن ها بالاتر از حد استاندارد بود. به خصوص آن که به تازگي نيز در خبري به نقل از مديرعامل آب منطقه اي تهران اعلام شد ۳۰ درصد آب تهران از چاه تامين مي شود.
به گزارش ايسنا «خسرو ارتقايي» با بيان اين که شرکت آب منطقه اي تهران بيش از ۴۰۰ حلقه چاه را در اختيار شرکت آب و فاضلاب استان قرار داده است، گفت: حجم برداشت آب شرب از اين ۴۰۰ حلقه چاه نزديک به ۳۰ درصد مجموع آب شرب تهران است، به گونه اي که بالغ بر ۷۵۰ ميليون مترمکعب در سال از منابع آب سطحي و حدود ۳۰۰ ميليون مترمکعب نيز از چاه ها برداشت مي شود که مجموع آب مصرفي را به يک ميليارد و ۵۰ ميليون مترمکعب مي رساند.
اين گونه اخبار حکايت از آن دارد که ايران به سمت سال هاي کم آبي پيش مي رود و همين امر زمينه اي است براي استفاده از آب چاه ها، آن هم چاه هايي که در مورد وجود نيترات در آن ها حساسيت بالايي ايجاد شده است و البته به دنبال آن سوالات بسياري در ذهن مردم شکل گرفته است که آيا راهي براي کنترل نيترات موجود در آب چاه ها وجود دارد، آيا هشدارهايي که داده مي شود واقعي است و آيا واقعا خبرهايي که در مورد پلمب چاه ها منتشر مي شود واقعيت دارد و اصلا آيا مي توان بدون دغدغه آب لوله کشي يا همان آب شرب را که سال هاست درباره آن نگراني وجوددارد مصرف کرد؟
«جواد ميبدي» مديرکل دفتر حفاظت و بهره برداري از منابع آب و امور مشترکين شرکت مديريت منابع آب درباره علت افزايش استفاده از آب چاه ها طي سال هاي اخير مي گويد: افزايش جمعيت، توسعه مناطق شهري و متعاقب آن افزايش تقاضا براي مصارف شهري از يک طرف و بروز خشکسالي ها، کاهش روان آب ها و افزايش دما از سوي ديگر، استفاده هرچه بيشتر از آب هاي زيرزميني را در پي داشته است.
وي ادامه مي دهد: بايد به اين نکته توجه داشت که در بخش اعظمي از کشور به ويژه در حوضه هاي آبريز فلات مرکزي به دليل شرايط طبيعي و ويژگي هاي اقليمي، ظرفيت هاي مناسبي از منابع آب هاي سطحي وجود ندارد. در اين مناطق سفره هاي آب زيرزميني منبع اصلي مصارف شرب محسوب مي شوند. کاهش آب دهي چشمه ها و قنات ها و يا خشک شدن اين منابع بالاجبار حفاري و استفاده از چاه را در پي داشته است.
«ميبدي» آماري از ميزان تامين آب شرب از طريق چاه ها ارائه مي دهد و مي گويد: براساس آمار سال ۱۳۸۸ حدود ۲/۶ ميليارد مترمکعب از مصارف شرب و بهداشت کشور از مخازن آب زيرزميني تامين مي شود که حدود ۶۷ درصد آن مربوط به مصارف شهري و ۳۳ درصد نيز متعلق به مصرف در روستاها است.
مهندس «کوشيار واقفي» مدير دفتر کنترل کيفيت و بهداشت آب شرکت مهندسي آب و فاضلاب کشور نيز با کمي تفاوت آمار اين گونه عنوان مي کند: آب شرب کشور ۶۰ درصد از منابع آب زيرزميني و ۴۰ درصد از منابع آب سطحي تامين مي شود که در تهران ۲۹ درصد از طريق آب چاه ها تامين مي شود.
وي ادامه مي دهد: در فصول خنک سال که مصرف آب کمتر است معمولا درصد آب هاي سطحي بالا مي رود ولي در فصل گرم با توجه به اين که مصرف آب بالا مي رود، استفاده از چاه ها يا منابع آب زيرزميني بيشتر وارد مدار مي شود به اين دليل که منابع آب سطحي ظرفيت مشخصي دارد و بايد تصفيه شود ضمن آن که تصفيه خانه ها هم ظرفيت مشخصي دارند، به اين معنا که براي تصفيه خانه ها ظرفيت متغيري وجود ندارد مگر اين که کاهش ظرفيت داشته باشيم، يعني کلا تقاضا پايين بيايد و ما بگوييم مثلا در فلان منطقه آب کمتر مصرف شود و ظرفيت تصفيه خانه را کاهش دهيم، ولي حالت عادي اين است که ظرفيت برداشت ما از منابع آب سطحي، ظرفيت تقريبا ثابتي است و اين منابع آب زيرزميني است که با توجه به نياز يک منطقه زياد مي شود و يا کاهش پيدا مي کند.
وي مي افزايد: در خيلي از مناطق هم منابع آب سطحي نداريم که بخواهيم از آن منابع استفاده کنيم، بنابراين از آب چاه ها استفاده مي کنيم.
از مدير دفتر کنترل کيفيت و بهداشت آب شرکت مهندسي آب و فاضلاب کشور در مورد جزئيات خبرهايي که در مورد وجود نيترات بالا در آب اعلام شده است و ديگر املاح آلوده کننده آب مي پرسيم پاسخ مي دهد: در هر صورت داخل آب يک سري املاج وجود دارد که البته حدي از اين املاح براي بدن ضرورت دارد. براي همين است که اگر به يک نفر دائما آب مقطر بدهيد که بخورد بعد از مدتي دچار پوکي استخوان و کمبود املاح در بدن مي شود، بنابراين به طور طبيعي بدن بايد يک سري املاح را از طريق آب تامين کند. اما مشکل زماني ايجاد مي شود که ميزان اين املاح از اندازه لازم در آب بيشتر مي شود.

عوارض افزايش نيترات در بدن
واقفي به عوارض و مشکلاتي که ممکن است ميزان بيش از اندازه نيترات در بدن ايجاد کند اشاره مي کند و مي افزايد: مشکلي که افزايش و تجمع عامل نيترات در بدن مي تواند ايجاد کند عمدتا به اطفال زير سه ماه مربوط مي شود. شيرخوارهايي که از شير مادر استفاده نمي کنند و مصرف آن ها شيرخشک است. چون اين اطفال به طور مستقيم از آب استفاده مي کنند و از طرفي ميزان ترشح اسيد معده در آن ها کم است به همين دليل عوامل ميکروبي مي تواند نيترات را به نيتريت تبديل کند و در نهايت شما مي بينيد که سرانگشتان يا دور دهان کودکان حالت کبودي دارد به اين دليل که اين ماده مانع اکسيژن رساني به اندازه کافي به سلول هاي بدن در اين مناطق مي شود و ايجاد کبودي مي کند که البته خوشبختانه تاکنون چنين بيماري که با نام بلو بيبي شناخته مي شود در ايران ديده نشده و اين موضوع همان هشداري است که براي زنان باردار و اطفال داده شده است.
وي با تاکيد مجدد بر اين که تا ميزان ۵۰ ميلي گرم نيترات موجود در آب به هيچ عنوان مشکلي براي افراد به وجود نخواهد آورد خاطرنشان مي کند: عوامل ميکروبي موجود در آب مي تواند باعث بروز و تشديد برخي مشکلات در افراد شود. بنابراين به خصوص به افرادي که از چاه شخصي استفاده مي کنند توصيه مي کنيم به هيچ عنوان از آب چاه به خصوص اگر نيترات آن بالا باشد استفاده نکنند چون در چاه شخصي احتمال اين که آلودگي ميکروبي هم وجود داشته باشد زياد است.
وي درباره اخبار چند ماه اخير مبني بر افزايش ميزان نيترات در آب توضيح مي دهد: اين موضوع به برخي مناطق مربوط مي شد که ميزان نيترات موجود در آب بالاي ۵۰ بوده است نه بالاي صد که هم اکنون با تدابيري که انديشيده شده مقدار آن بسيار کم شده است و براساس تاييديه اي که وزارت بهداشت داده است رقم آن بسيار کاهش پيدا کرده و در حال حاضر ما مشکلي از نظر افزايش نيترات در آب نداريم.
«واقفي» توضيح مي دهد: پارامترهاي کيفي آب که مهم ترين آن از نظر ما سريع تر تاثير دارد عوامل ميکروبي هستند. اين پارامترها يک سري به صورت روزانه و يک سري به صورت ماهانه چک مي شود. پارامترهاي شيميايي آب هم به صورت فصلي و يا هر شش ماه يک بار چک مي شود. نيترات هم از مواردي است که در مناطقي مانند تهران به صورت فصلي کنترل مي شود، اما در مناطقي که مشکل کمتري داريم هر ۶ ماه يک بار چک مي شود. فلزات سنگين هم به صورت سالانه کنترل مي شوند و برخي از پارامترهايي که در منابع ما خيلي نادر هستند را هم هر دو سه سال يک بار بررسي مي کنيم.
«واقفي» خاطرنشان مي کند: به هر صورت همان گونه که از مناطق مختلف خبرهايي اعلام شده است چاه هايي که براساس ارزيابي هاي صورت گرفته و مواد مختلف داراي مشکل بوده اند، پلمب شده اند و در حال حاضر از اين جهت نگراني وجود ندارد.

چاه هاي آلوده پلمب شد
پلمب چاه هاي آلوده به نيترات نيز خبر مهمي بود که بعد از ابراز نگراني و هشدار وزير بهداشت نسبت به افزايش نيترات در آب تهران اعلام شد. يکي از اعضاي کميسيون بهداشت و درمان مجلس با اشاره به بررسي هاي کميسيون بهداشت در خصوص آلودگي آب تهران به نيترات مي گويد: با افزايش گرماي هوا در تهران مصرف آب ۱۰ درصد بالا رفت و مسئولان مربوط براي جلوگيري از بحران در تامين آب تصميم گرفتند تا از چاه هاي جنوب تهران استفاده کنند و ۱۰ درصد کمبود آب از طريق اين چاه هايي که آب آن ها مقداري نيترات داشت جبران و آب چاه هاي آلوده به نيترات وارد آب شرب شهروندان تهراني شد.
«شاهرخ رامين» ادامه مي دهد: اين تصميم در حالي گرفته شد که برخي از چاه هاي جنوب تهران تا حدودي آلوده به نيترات بودند.
ولي از آن ها خواسته شد همين ميزان نيترات هم از آب تهران حذف شود. بنابراين مسئولان مربوطه هم ۵ روز از مجلس وقت خواستند تا در چاه ها را ببندند و اين اتفاق در نهايت افتاد و استفاده از اين چاه ها براي تامين کمبود آب تهران تعطيل شد و پرونده تامين آب تهران از چاه هاي آب نيترات دار بسته شد.
وي با بيان اين که در حال حاضر مشکل آب تهران حل شده است خاطرنشان مي کند: البته مسئولان مي توانند با ترويج فرهنگ صرفه جويي چاه آلوده اي به مدار اضافه نکنند و از ايجاد مشکل جلوگيري کنند. يا اين که مي توان مانند بسياري از کشورها در اين شرايط از توزيع آب معدني استفاده کرد تا چنين التهابي در جامعه ايجاد نشود.
علاوه بر اين به گفته يکي ديگر از اعضاي کميسيون بهداشت و درمان مجلس تعداد چهار مورد از چاه هايي که نيترات بالا داشته اند پلمب شده اند و حدود چهل مورد از اين چاه ها هم با روش هاي خاص اصلاح شده اند.
«حسين حسني» مي افزايد: براساس گزارشي که وزارت نيرو اعلام کرده است اين اصلاحات طي هفته هاي اخير صورت گرفته است ضمن آن که از نشت پساب فاضلاب به چاه ها نيز جلوگيري شده است.

نيترات و عوارض آن
به هر صورت ترديدي وجود ندارد که همان گونه که آب را مايه حيات انسان ها مي دانيم بايد در حفظ منابع آبي و حفاظت اين منابع از آلودگي ها اهتمام ويژه اي داشته باشيم.
«محمد حسيني»، کارشناس بهداشت آب درباره نگراني هاي اخير نسبت به افزايش ميزان نيترات در آب آشاميدني توضيح مي دهد: يکي از منابع عمده آلودگي آب آشاميدني، نيترات ها هستند. آلودگي نيترات براي ادامه حيات گياهان که يک منبع اوليه محسوب مي شود، زماني رخ مي دهد که اين ترکيب بيشتر از مقدار جذب شده به وسيله گياهان در خاک وجود داشته باشد. اين مازاد نيترات مي تواند به راحتي به وسيله آبياري، بارش باران يا ذوب شدن برف و يخ از خاک ها و صخره ها عبور کرده و در نهايت به آب هاي زيرزميني برسد. متاسفانه مقادير بالاي نيترات در آب آشاميدني يکي از دلايل بيماري تغيير هموگلوبين در کودکان زير ۶ ماه و البته بروز ديگر بيماري هاي ميکروبي در تمام سنين است.
وي ادامه مي دهد: براساس آمار،9.4 درصد از کل آب موجود در کره زمين براي بشر قابل مصرف است که ۶۸ درصد (تقريبا 3.3درصد از کل) از اين مقدار، آب هاي زيرزميني هستند. بنابراين آب آشاميدني تقريبا ۵۰ درصد جمعيت مردم جهان از منابع زيرزميني تامين مي شود و در برخي مناطق، منابع زيرزميني، تنها منبع تامين آب آشاميدني مردم به حساب مي آيد.
وي ادامه مي دهد: آلودگي آب زماني رخ مي دهد که مواد موجود در آب از مقادير مشخص، تجاوز کند. اين امر مي تواند بر اثر نفوذ مستقيم آلوده کننده ها به داخل آب و يا مواد آلوده کننده(مانند کودهاي شيميايي) به توده آب هاي زيرزميني باشد.
وي درباره بالا رفتن ميزان نيترات آب اظهار مي کند: در مسير عبور برخي از نهرها و رودخانه ها، فاضلاب هاي شهري و صنعتي قرار دارند و در اين مسير آب آلوده فاضلاب ها در آن ها واريز مي شود از اين رو ميزان نيترات در آن ها بيشتر مي شود. در مسيرهايي که چاه و کانال هاي فاضلاب وجود دارد، خطر نشت فاضلاب به سفره هاي سطح زيرزميني آب نيز وجود دارد که در صورتي که از اين سفره هاي آب زيرزميني براي آب شرب استفاده شود، خطر آلودگي آب به نيترات بالا مي رود.
وي با بيان اين که معيار اصلي در سنجش آلودگي ها، سلامت انسان است توضيح مي دهد: همان گونه که آلودگي ديگر عوامل زيستي نظير خاک، گياهان و ساير جانوران نيز مي تواند در سلامت انسان موثر باشد مقادير بالاي نيترات در آب آشاميدني نيز مي تواند باعث بروز بيماري تغيير هموگلوبين به ويژه در کودکان زير ۶ ماه شود؛ ضمن آن که مقادير بالاي نيترات در آب آشاميدني نشان دهنده وجود آلودگي و نفوذ آن از طريق فاضلاب هاي شهري، صنعتي و با کودهاي شيميايي و فضولات حيواني است که در صورت رسيدن غلظت نيترات به مقدار بحراني باعث بروز بيماري هايي مثل سرطان، ناقص الخلقه بودن نوزادان، بزرگ شدن تيروئيد و التهاب غدد لنفاوي مي شود.

توصيه هاي مصرف آب
اما ميزان مجاز نيترات در آب چقدر است؟ اين کارشناس توضيح مي دهد: تشخيص وجود نيترات در آب به اين دليل که نيترات، محلولي بي بو و بي مزه است بدون آناليز ميسر نيست. سازمان بهداشت جهاني مقدار مجاز نيترات آب آشاميدني را ۵۰ ميلي گرم بر ليتر بر حسب نيتروژن و اين مقدار را براي اطفال حدود ۱۵ ميلي گرم بر ليتر اعلام کرده است.
اما چه راهکاري وجود دارد تا از عوارض مصرف احتمالي نيترات بيش از حد مجاز در آب در امان بمانيم. اين کارشناس بهداشت آب توضيح مي دهد: جوشاندن و استفاده از دستگاه هاي تصفيه کننده خانگي، نيترات آب را از بين نمي برد، اما اگر توانايي اقتصادي براي افراد وجود داشته باشد مي توان از آب بطري يا همان آب هاي معدني استفاده کرد ضمن آن که مصرف بالاي ميوه و سبزي در طول روز که حاوي مقادير زيادي ويتامين C هستند، خطرات ناشي از آلودگي به نيترات را در افراد کاهش مي دهد. به عبارتي در صورتي که استفاده از ويتامين C و E دو يا چند برابر بيشتر از ميزان نيترات وارد شده به بدن باشد خطرات ناشي از نيترات ها در بدن کاهش مي يابد.
وي به مردم و به خصوص زنان باردار و کودکان توصيه مي کند، براي نوشيدن از آب معدني استفاده کنند و در صورت استفاده از آب لوله کشي، سعي کنند در برنامه غذايي روزمره خود از ميوه ها و سبزي ها، بيشتر از حد معمول بهره ببرند.
به هر صورت تنها گفتن يک نکته باقي مي ماند و آن اين که مبادا با آرامش نسبي موجود در فضاي پرالتهاب چند ماه اخير، نظارت مداوم بر کيفيت آب شرب مصرفي مردم و به خصوص آب چاه ها فراموش شود و يا مورد غفلت قرار بگيرد.




روزنامهء هموطن سلام http://www.hamvatansalam.com
آدرس خبر : http://www.hamvatansalam.com/news156162.html