هموطن آنلاین_ مريم خديوي _ مرکز ملي خشکسالي سازمان هواشناسي کشور هشدار داد امسال هم نيمه جنوبي کشور دچار خشکسالي مي شود. با آن که ۱۱سال پياپي اين مناطق دچار خشکسالي شدند و زمان بسياري از وقوع اين پديده در منطقه جنوبي کشور مي گذرد اما هنوز هم از بروز خشکسالي در اين مناطق خبر داده مي شود، عوامل عمده بروز خشکسالي در اين مناطق چيست و چه اقداماتي بايد انجام شود که پديده خشکسالي را حداقل تعديل کند؟
خشکسالي هاي پياپي

مهندس «مصطفي نوري» کارشناس ارشد منابع طبيعي در تشريح وضعيت خشکسالي مناطق جنوبي کشور به ما مي گويد: زمستان امسال به علت بارندگي کمتر از حد طبيعي در نيمه جنوبي کشور بروز خشکسالي را خواهيم داشت و اين مسئله امر قطعي است.
وي مي افزايد: تجربه نشان داده است که هر وقت زمستان زودهنگامي داشته باشيم در آن سال با خشکسالي مواجه مي شويم و امسال هم شاهد زمستان زودرس بوديم. پس قطعا با خشکسالي در اين مناطق مواجه خواهيم شد لذا بايد شرايطي را فراهم کنيم که شدت خشکسالي در اين مناطق را کاهش دهيم.
يک کارشناس منابع طبيعي که در زمينه خشکسالي منطقه کرمان تجربه دارد، نيز مي گويد: کاهش بارندگي در ۱۱سال گذشته، ميزان آب دهي چاه ها و قنات ها و چشمه هاي جنوب کرمان را به شدت کاهش داده به طوري که بسياري از اين منابع آبي کاملا خشک شده است.
وي مي افزايد: استان کرمان دوسوم باغ هاي کشور را در خود جاي داده و جايگاه ويژه در توليد محصولات باغي کشور دارد. از اين رو خشکسالي و همچنين شروع زودرس فصل گرما و شيوع آفات کشاورزي در ۶شهرستان جنوبي کرمان، مزارع و باغ هاي کشاورزان را تهديد مي کند.
اين کارشناس منابع طبيعي يادآور مي شود: انتقال آب حوضه به حوضه يکي از مهم ترين راهکارهاي رفع مشکل کشاورزي جنوب کرمان است که به تدبير مسئولان کشور نياز دارد از طرفي کم آبي و محدوديت منابع آب در جنوب کرمان در کنار برداشت بي رويه از منابع آبي موجود و وجود هزاران حلقه چاه غيرمجاز کشاورزي و عوامل جوي و اقليمي منطقه هم اکنون کشاورزي استان را با چالش جدي مواجه کرده است.
وي تاکيد مي کند: هر چند مسئولان سعي کرده اند با اجراي طرح آبياري مکانيزه اين مشکلات را به حداقل برسانند اما ضعف فرهنگ سازي لازم بين کشاورزان در مورد تغيير سيستم هاي آبياري و کندي انجام اين طرح ها موجب شده است، همچنان روند هدررفت آب در بخش کشاورزي ادامه يابد به گونه اي که ۷۵درصد از ميزان آبي که به کشاورزي کرمان اختصاص دارد همچنان به هدر مي رود که اين مسئله به کاهش منابع آب زيرزميني و آب موجود اين منطقه آسيب مي رساند.
همچنين روابط عمومي شرکت آب منطقه استان بوشهر در مورد وضعيت خشکسالي اين استان به نقل از مديرعامل شرکت مذکور به خراسان مي گويد: در سال هاي گذشته متوسط تداوم خشکسالي ۲ساله بود اما اکنون به ۶سال رسيده و تا پايان سال هم به ۷سال مي رسد که در ۴۰سال گذشته يک رکورد محسوب مي شود.
مديرعامل شرکت آب منطقه استان بوشهر گفت: به دنبال خشکسالي هاي متوالي شاهد کاهش ۴۵تا۹۵ درصدي ورودي رودخانه ها در سرشاخه هاي اصلي هستيم.
به گفته وي در سال آبي ۹۰-۸۹ حدود ۲۶سيلاب در استان جاري شد که بيشتر سيلاب ها نيز در شرايط خشکسالي بوده است.
شاپور رجايي با بيان اين که متوسط بارش بارندگي در استان بوشهر دراين مدت ۲۵۵ميلي متر بود که نسبت به سال هاي گذشته کاهش داشته است، مي افزايد: ۸۵درصد منابع آب سطحي بوشهر، از خارج استان تامين مي شود و کاهش جريان رودخانه اي به استان بوشهر به علت بروز خشکسالي و توسعه برداشت هاي بالادست بوده است.
رجايي گفت: ۸۰درصد جريان هاي ورودي به استان بوشهر را به علت خشکسالي در ۷سال گذشته از دست داده ايم.
وي با تاکيد بر استفاده از ديپلماسي آب گفت: در آينده شاهد تشديد رقابت در بهره برداري جريان سيلابي رودخانه هاي «مند، شاپور و دالکي» استان بوشهر يا استان هاي هم جوار و شهرستان ها خواهيم بود.
مديرعامل شرکت آب منطقه اي بوشهر با بيان اين که اين استان جزو استان هايي است که از نظر منابع آبي در بحران قرار دارد، متذکر شد: به علت مشکلات آبي ۵۰درصد نياز آبي باغ هاي استان را نتوانستيم تامين کنيم در حالي که نياز آبي محدوده هاي آبي استان بوشهر ۵۲۰ميليون مترمکعب است.
رجايي يادآور شد: مهار نشدن سيلاب هاي فصلي و نابه هنگام، پايين بودن ظرفيت تنظيمي آب سدها و بندهاي استان، احتمال خشک شدن نخيلات و باغ ها، پيش از بهره برداري از سدهاي در دست مطالعه از جمله تبعات آماده نبودن زيرساخت هاي تامين آب استان بوشهر است.
«رجايي» ضعف نظام مديريت اطلاعات را از ديگر مشکلات در زمينه آب استان بوشهر ذکر کرد و گفت: اتخاذ تصميم بر اساس اطلاعات ناقص، نبود امکان تعيين اولويت ها و هدررفت منابع اعتباري و مالي از جمله مشکلات و تبعات نداشتن نظام مديريت اطلاعات آب است. از طرفي به منظور مديريت و نظارت بر فعاليت هاي بخش هاي مختلف در امور آب تشکيل کارگروه مديريت آب در بوشهر ضروري است.
به گفته وي افزايش بهره وري و بهينه سازي مصرف آب به ويژه در بخش کشاورزي با بهره گيري از الگوي کشت متناسب با شرايط منطقه و توسعه کشاورزي مکانيزه ضروري است.
در گزارش روابط عمومي آب منطقه اي بوشهر تصريح شد ۱۸۰ميليارد تومان اعتبار خشکسالي به استان بوشهر در سال۹۰ تخصيص يافته است.
هشداري براي مناطق جنوبي

زمستان امسال نيز به علت بارندگي کمتر از حد طبيعي در نيمه جنوبي کشور خشکسالي وجود دارد.
دکتر عباس رنجبر رئيس مرکز ملي خشکسالي هواشناسي کشور در مورد خشکسالي در نيمه جنوبي کشور هشدار مي دهد و به خراسان مي گويد: بارش هاي مناسب اوايل پاييز موجب شد که ميانگين بارندگي در کشور تا پايان آبان ماه حدود ۸۶ درصد نسبت به ميانگين حد طبيعي بيشتر باشد و اين امر به همراه شرايط دمايي مناسب سبب شد پوشش برفي خوبي در بخش هاي کوهستاني به ويژه رشته کوه هاي البرز داشته باشيم.
وي مي افزايد: طي پاييز ۹۰ ميانگين بارش کشور به 70.07ميلي متر رسيده است که در پاييز سال گذشته اين ميزان 19.34ميلي متر بوده و شرايط طبيعي بارش هاي پاييزه کشورمان 62.22 ميلي متر است. بنابراين ميانگين بارش کشور در فصل پاييز امسال حدود ۱۴درصد بيش از شرايط معمول و نسبت به پاييز سال گذشته بيش از 3.5برابر است.
رئيس مرکز ملي خشکسالي هواشناسي کشور با اشاره به کاهش ۷درصدي بارش ها از ميانگين طبيعي در سال جاري مي گويد: آمار نشان مي دهد استان هاي ايلام با ۶۵ درصد کاهش، کرمانشاه ۶۳ درصد، بوشهر۵۸ درصد، هرمزگان ۵۳درصد، خوزستان ۵۲ درصد، خراسان جنوبي ۵۰درصد، فارس۶۶درصد و يزد با ۳۵ درصد بيشترين آمار کاهش بارندگي را از ميانگين طبيعي در سال جاري به خود اختصاص داده اند.
دکتر رنجبر با اشاره به اين که بارش در بخش هاي جنوبي کشور از اواسط پاييز آغاز مي شود، يادآور مي شود: آمار نشان مي دهد، ميزان بارندگي در کشور تا اواسط پاييز بسيار کمتر از شرايط طبيعي بوده است و به طور کلي بارش در دي ماه در نيمه جنوبي کشور کمتر از حد طبيعي است و استان هاي بوشهر، ايلام، يزد، کرمان و فارس کمترين بارش را داشته اند. از طرفي با توجه به اين که فصل بارش در اين نواحي به احتمال زياد مانند سال گذشته باشد لذا در نيمه جنوبي کشور دوباره خشکسالي رخ مي دهد و قطعا شرايط نگران کننده اي دارد.به گفته وي اين پيش بيني براي مناطق جنوب کشور بايد به عنوان هشداري تلقي شود تا اگر برنامه اي براي مديريت ريسک در اين مناطق وجود دارد مانند آب گيري سدها از هم اکنون آغاز شود.
کاهش ۷درصدي بارش

دکتر رنجبر در ادامه اظهار مي دارد: دما در نيمه جنوبي کشور زمستان بين نيم يا يک درجه سانتي گراد افزايش مي يابد که همين مسئله موجب افزايش تبخير و تشديد خشکسالي مي شود. اين مقام مسئول مي گويد: تداوم کاهش بارندگي سبب شد تا اواسط دي ماه ميانگين بارش ها در کشور به کمتر از شرايط طبيعي برسد به طوري که تا اواخر دي ماه ميانگين بارش در کشور ۷ درصد از شرايط طبيعي کمتر بوده است.
وي به وضعيت خشکسالي کشور اشاره مي کند و مي گويد: وضعيت خشکسالي کشور بر اساس شاخص هاي محاسبه شده در مرکز ملي خشکسالي، طي پاييز ۹۰ بدين شرح است: به طور متوسط طي پاييز امسال حدود ۴۵درصد از مساحت کشور، شامل دامنه هاي رشته کوه هاي زاگرس و مناطق جنوبي، مرکز، شرقي و نوار غربي (بخش هايي از استان هاي فارس، کرمان، بوشهر، يزد، اصفهان، چهارمحال و بختياري، کهگيلويه و بويراحمد، هرمزگان، خراسان رضوي و جنوبي، ايلام، آذربايجان غربي و شرقي، کردستان و کرمانشاه) به طور متناوب تحت تاثير موج هاي مختلف خشکسالي قرار داشته اند که در مجموع اين دوره ميانگين مساحت تحت تاثير موج هاي مختلف خشکسالي در کشور به صورت ۱۷درصد خشکسالي متوسط، ۲۱درصد خشکسالي ملايم و ۷درصد خشکسالي شديد مي باشد.
رئيس مرکز ملي خشکسالي هواشناسي کشور مي گويد: بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد امسال ۱۵ استان کشور با خشکسالي مواجه مي شوند که شدت خشکسالي در استان هاي ايلام، خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان و بخش هايي از يزد و خراسان جنوبي بيشتر خواهد بود.
به گفته وي براي ۲ ماه آينده نيز بارش بيش از حد طبيعي در کشور پيش بيني نمي شود، از سوي ديگر انتظار داريم دماي هوا در کشور نيم تا يک درجه نيز نسبت به ميانگين طبيعي افزايش يابد.
دکتر رنجبر اظهار مي دارد: استان هاي ايلام، خوزستان، کرمان، بوشهر و استان فارس با کمبود بارش مواجه هستند و ميزان بارش در اين مناطق بين ۴۰تا۷۰ درصد است و ديگر انتظار نداريم که اين استان ها بارش داشته باشند، اما ديگر استان ها با توجه به بارش هاي اخير از وضعيت نسبتا خوبي برخوردارند.
مديريت ريسک

خشکسالي معضلي است که اگر با آن مبارزه نشود، آثار مخربي را به همراه دارد. مهندس مصطفي نوري کارشناس ارشد منابع طبيعي و محيط زيست در اين باره مي گويد: وقوع خشکسالي تاثيرات نامناسبي بر مراتع و پوشش گياهي در منطقه دارد و متاسفانه تاثير اين معضل بر مناطق جنوبي کشور بيشتر خواهد بود. لذا بايد چاره انديشي کنيم تا شرايط خشکسالي را تعديل کنيم.
وي مي افزايد: يکي از راهکارهاي مهم کاهش تبخير و تعريق و از دست رفتن آب موجود در خاک و پوشش گياهي منطقه است پس بايد پوشش گياهي را در مناطق جنوبي و خشک کشورمان حفظ کنيم و از هم اکنون به دنبال جايگزيني تغذيه براي دام هاي اين مناطق باشيم تا بتوانيم فشار وارد شده از سوي دام ها بر چراگاه ها و پوشش گياهي را کم کنيم.
مهندس نوري اظهار مي دارد: همچنين نظام آبياري را در اين مناطق مديريت کنيم زيرا از اواخر اسفند ماه در مناطق جنوبي و خشک کشور تا نيمه دوم شهريور ماه بايد مزارع و باغ ها چندين مرحله آبياري شوند که اين آبياري بيشتر به صورت برداشت از منابع زيرزميني است که پيامدهاي آن فرونشست دشت ها مي باشد که اين مسئله خشکسالي را تشديد خواهد کرد.
به گفته اين کارشناس ارشد منابع طبيعي و آبخيزداري بايد مديريت نظام مند آبياري را در دستور کار قرار دهيم تا بتوانيم ميزان مصرف آبياري را در بخش کشاورزي کاهش دهيم زيرا ۹۲ درصد مصرف آب کشور در بخش کشاورزي است و اين ميزان مصرف در مناطق جنوبي بيشتر است زيرا کشت به صورت ديم در جنوب بسيار کم انجام مي شود.
مهندس نوري به آبياري قطره اي اشاره مي کند و مي گويد: شايد در کوتاه مدت آبياري قطره اي بتواند خشکسالي را تعديل کند و آب مورد نياز را به مزارع و باغ ها برساند که مي تواند در کوتاه مدت موثر باشد و از طرفي بايد دوره هاي آبياري را در اين مناطق کاهش دهيم به عبارتي دوره هاي آبياري را از ۲۵ روز به ۱۰ تا ۱۵ روز کاهش دهيم تا آب کمتر تبخير شود و به هدر رود.
اما دکتر عباس رنجبر رئيس مرکز ملي خشکسالي هواشناسي کشور نظري ديگر دارد و مي گويد: بيشتر کشور بر حسب مديريت ريسک برنامه ريزي و برنامه هاي توسعه کشور را براساس اين مديريت پايه گذاري مي کنند.
وي مي افزايد: نخستين گامي که در مديريت ريسک مطرح مي شود بحث پيش آگاهي است به فرض اگر از اول سال نيمه جنوبي کشور درگير خشکسالي است بايد مديريت هم زمان با اين پيش آگاهي کار خود را آغاز کند.
وي مي افزايد: متاسفانه در کشور ما کمتر به اين مسئله توجه مي شود و منتظر هستيم تا خشکسالي رخ دهد بعد اقدامات جبراني انجام دهيم تا بتوانيم آثار آن را از بين ببريم که تقريبا غيرممکن است چون تاثير آن زياد است و خسارات زيادي هم به مناطق وارد مي شود و متاسفانه هر ساله فقط بخشي از خسارات جبران مي شود.
اقليم گرم و خشک ايران و تداوم خشکسالي هاي متوالي در بيشتر نقاط آن مي طلبد که متوليان با تدبير لازم به مديريت ريسک در اين موضوع مهم روي آورند چرا که علاج واقعه را به بعد از وقوع آن محول کردن خسارت ها و هزينه ها را چند برابر خواهد کرد.
چکيده گزارش

مرکز ملي خشکسالي سازمان هواشناسي کشور هشدار داد زمستان امسال نيز به علت بارندگي کمتر از حد طبيعي در نيمه جنوبي کشور احتمال بروز خشکسالي وجود دارد و ۱۵استان کشور با خشکسالي مواجه مي شوند که شدت خشکسالي استان هاي ايلام، خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان و بخش هايي از يزد و خراسان جنوبي بيشتر از ديگر استان هاست.تجربه نشان داده هر وقت زمستان زودهنگام داشته باشيم در آن سال با خشکسالي مواجه مي شويم و خشکسالي در مناطق جنوبي کشور قطعي است.اما با راهکارهايي مي توان اثرات خشکسالي را کم کرد که حفظ پوشش گياهي و تامين تغذيه دام و مديريت نظام آبياري از جمله آن هاست، اما علاوه بر اين موارد کارشناسان هواشناسي لزوم اعمال مديريت ريسک را عنوان مي کنند که بيشتر کشورها برنامه هاي توسعه خود را بر اساس آن پايه گذاري مي کنند. پيش آگاهي نخستين گام در مديريت ريسک است اما در کشور ما کمتر به اين مسئله توجه مي شود و منتظر هستيم تا با وقوع خشکسالي پس از آن اقدامات جبراني انجام دهيم و هرساله فقط بخشي از خسارات وارده را جبران مي کنيم.