هموطن آنلاین _ «گودبرداري غيراصولي جان ۶ زن نمازگزار را گرفت». اين تازه ترين خبر از حوادث مربوط به گودبرداري هاي غيراصولي و تخريب ساختمان ها بود.
۲۵ فروردين هم يک کارگر در شمال تهران حوالي خيابان شعبانلو زير خروارها خاک ناشي از گودبرداري غيراصولي مدفون شد. سوم اسفند ماه پارسال هم رسانه ها اعلام کردند که بار ديگر حادثه ريزش ساختمان به دنبال گودبرداري غيراصولي در شهرک شريعتي تهران يک ساختمان مسکوني و تجاري را تخريب کرد.
اواخر بهمن هم ريزش ساختمان ۵ طبقه به دليل گودبرداري غيراصولي در تهران پارس ۲ کشته بر جاي گذاشت.
اواخر مهرماه ۹۰ هم گودبرداري غيرکارشناسانه و ريزش ديوار در شهرک سيداحمد شهرستان اسدآباد همدان ۳ کشته و يک مجروح به دنبال داشت.
۲۶ مرداد ماه هم گودبرداري غيراصولي بار ديگر حادثه آفريد و ۲ نفر زير آوار ماندند.
فجيع ترين حادثه ريزش ساختمان به علت گودبرداري غيراصولي هم تير ۸۷ رخ داد که در پي ريزش ساختمان ۷ طبقه در سعادت آباد ۲۰ کارگر کشته شدند و حوادثي از جمله ريزش ساختمان نيمه کاره در کاشانک و کشته شدن ۳ کارگر، فرو ريختن ساختماني در بولوار فردوس و زيرآوار ماندن يک زن و ۲ کودک و... فقط نمونه هايي از ده‌ها حادثه اي است که سالانه بر اثر گودبرداري غيراصولي در کشور رخ مي دهد.
با اين حال دکتر محمد خدادوست رئيس مرکز تحقيقات پزشکي قانوني کشور به خبرگزاري مهر گفته است که سال گذشته يک هزارو ۱۵ نفر از هموطنان بر اثر حوادث ناشي از گودبرداري غيراصولي جان خود را از دست داده اند. براساس اظهارات وي و يک برآورد ساده مي‌توان گفت به طور متوسط هر روز حدود ۳ نفر قرباني اين حوادث مي شوند.
از طرفي به گزارش مهر معاون حفاظت و پيشگيري سازمان آتش نشاني تهران مي گويد به طور ميانگين ۲۵۰ حادثه ريزش آوار در پي گودبرداري غيراصولي در شهر رخ مي دهد که هر سال ۱۲۵ نفر مجروح يا کشته مي شوند.
هر يک و نيم روز وقوع يک حادثه گودبرداري در تهران و رخداد سالانه ۲۵۰ حادثه ناشي از گودبرداري فقط در اين شهر و کشته و مجروح شدن ده ها نفر، همه بيانگر اين واقعيت است که زنگ خطر حوادث ناشي از گودبرداري هاي غيراصولي در صنعت ساختمان سازي کشور به صدا درآمده است.
حادثه تلخ اخير که منجر به جان باختن ۶ زن نمازگزار شد گوياي اين واقعيت است که تا کوتاهي و کم کاري ادامه دارد وقوع اين حوادث را نيز پاياني نخواهد بود و شايد ما قرباني بعدي اين قبيل حوادث باشيم.
آمار رسمي

اولين بار در سال ۸۶ بود که رسانه ها در مورد افزايش حوادث ناشي از گودبرداري هاي غيراصولي هشدار دادند و اخباري درباره افزايش ۲ برابري اين حوادث در يک سال منتشر شد. بر اساس آمار مسئولان در سال 86، ۱۱۰ نفر در تهران قرباني حوادث ناشي از گودبرداري غيراصولي شدند و معاون حفاظت و پيش گيري سازمان آتش نشاني تهران با ابراز نگراني، هشدار داد که شمار اين حوادث در سال ۸۶ نسبت به سال ۸۵ بيش از ۲ برابر افزايش يافته است.
آبان ماه ۸۹ نيز دبير همايش ملي ايمني ساختمان اعلام کرد که در سال ۸۷ هر روز يک مورد حادثه مربوط به گودبرداري و ريزش ساختمان در تهران گزارش شده که اين آمار در سال ۸۸ به هر يک روز و نيم يک حادثه کاهش يافت.
به گفته «اميرحسين خلوتي» در سال ۸۷ بيش از ۲۳۱ حادثه مربوط به گودبرداري و ريزش در تهران گزارش شد که ۱۲۷ مصدوم و کشته در پي داشت و براي سال 90 هم مسئولان از مرگ يک هزار و 15 نفر در اين قبيل حوادث خبر داده‌اند.
ضف نظارت و فرسودگي بناها

يکي از دلايل عمده وقوع حوادث ناگوار در گودبرداري ها، رعايت نکردن ضوابط و مقررات ايمني و سازه نگهبان و از طرفي ضعف نظارت مهندس ناظر طرح است، همان طور که در پي حادثه اخير مسجدي در خيابان فلاح تهران رئيس سازمان نظام مهندسي استان تهران اعلام کرد مهندس ناظر در اين حادثه مقصر شناخته مي شود، اين مهندس ناظر ۲۰۰ طرح در دست اجرا داشته است و طبيعي است که نمي توان با اين حجم کار نظارت درستي را بر اجراي پروژه ها انجام داد.
اما در کنار ضعف نظارت ها و رعايت نکردن اقدامات ايمني و ضعف سازه نگهبان در حفاري ها و گودبرداري ها، کارشناسان فرسودگي ساختمان ها و افزايش ساخت وسازها در بافت هاي فرسوده و نوسازي منازل قديمي را دليل افزايش سوانح ناشي از گودبرداري هاي غيراصولي مي دانند.
نظارت جدي تر

افزايش حوادث ناشي از گودبرداري غيراصولي در کشور سبب شد که متوليان امر نظارت بر ساخت وسازها قانون و مقررات نظام مهندسي ساختمان را جدي تر بگيرند و نظارت شهرداري ها و ديگر سازمان هاي مرتبط عملياتي شد اما همچنان وقوع اين حوادث تکرار مي شود.
مهندس «شهسوار کمالي» کارشناس صنعت ساختمان درباره دلايل وقوع حوادث مرگبار به دنبال گودبرداري هاي غيراصولي به ما مي گويد: وقوع اين حوادث مرگبار مويد آن است که بخشي از کار نظارت بر ساخت وسازها ايراد دارد، اگر قرار است در نزديک يک واحد مسکوني عمليات گودبرداري و حفاري براي احداث بناي جديد انجام شود نخست بايد با اصول فني و محاسبات دقيق پي و فونداسيون بناي مجاور ارزيابي و با تمهيدات لازم عمليات گودبرداري انجام شود.
به گفته او بسياري از مهندسان و ناظران سازمان نظام مهندسي تجربه کافي در اين باره ندارند و لذا خيلي از آن ها هم هنگام گودبرداري در محل حضور ندارند.
اين مهندس عمران مي گويد: در حوادث مختلفي که به دليل گودبرداري غيراصولي در کشوررخ داده است دستگاه قضايي هم ورود پيدا کرده و مالکان، مهندسان ناظر، مجريان پروژه ها و... هم به دادگاه احضار شده اند ولي مشکل به صورت ريشه اي رفع نشده است.
عضو شوراي مرکزي سازمان نظام مهندسي کشور نيز از افزايش حوادث ناشي از گودبرداري غيراصولي در کشور ابراز نگراني مي کند و به خراسان مي گويد: آمار نشان مي دهد که حوادث مرتبط در سال۹۰ نسبت به سال قبل از آن در کشور افزايش زيادي داشته است و مهم ترين حوادث منجر به فوت هم وطنان را در تهران، تبريز و مشهد شاهد بوديم.
مهندس «محمدرضا اسماعيلي» با اشاره به اين که برخي عوامل در وقوع اين قبيل حوادث بايد بيشتر مورد ارزيابي قرار گيرد، مي افزايد: در استان خراسان رضوي به ويژه کلان شهر مشهد با همراهي شهردار موضوع گودبرداري ها و حفاري ها نظام مند شده و اگر ساختماني نياز به گودبرداري دارد بايد حتما از سازمان نظام مهندسي مجوز بگيرد و براي سازه نگهبان پيشنهادي از سازمان تاييديه دريافت کند.
وي نظارت مهندسان پليس ساختمان بر ساخت و سازها و گودبرداري ها را مثبت ارزيابي مي کند و مي گويد: ضعف قانوني در امر نظارت و کنترل ساخت و سازها و گودبرداري ها وجود ندارد ولي با توجه به افزايش حجم ساخت و سازها به ويژه در بافت هاي فرسوده و گودبرداري ها به نظر مي رسد بايد بحث نظارت جدي گرفته شود و براي آن عده از مهندسان ناظر که تجربه کمي دارند و در اين گونه فعاليت ها احساس خطر نمي کنند هم بايد فرهنگ سازي کنيم.
عضو شوراي تدوين مقررات ملي ساختمان مي گويد: براي گودبرداري در بافت هاي فرسوده و قطعات کوچک نياز به انجام مطالعات ژئوتکنيک است که گروه مذکور در سازمان نظام مهندسي فعال شده است و حتما بايد درباره پايداري خاک مطالعه کند و نظر بدهد و در ادامه مهندس ناظر ۲ساختمان مجاور پروژه را بررسي کند و نحوه نگهداري سازه را به اطلاع کارفرما و مالکان مجاور برساند و اگر مالکان منازل اطراف اجازه کار ندادند تامين دليل کند و با احتياط کامل عمليات خاک برداري را انجام دهند. ضمن اين که برخي اوقات نياز است سازه نگهبان قبل از گودبرداري فراهم شود که اين ها را بايد مهندس ناظر کنترل کند.
...و اکنون شهرداري ها

گويا از يک سال قبل تعيين مهندس ناظر براي پروژه هاي ساختماني از حوزه اختيارات سازمان نظام مهندسي ساختمان خارج شده و اکنون توپ تقصير به زمين شهرداري افتاده است.
مهندس «سعيد غفراني» رئيس سازمان نظام مهندسي ساختمان استان تهران با اشاره به اين که بيش از يک سال است که نظام مهندسي از تعيين مهندسان ناظر در پروژه ها کنار گذاشته شده است، مي گويد: شهرداري مسئول انتخاب مهندسان ناظر در پروژه هاست بنابراين سازمان نظام مهندسي نمي تواند کنترلي بر تعداد پروژه هايي که در اختيار ناظران است داشته باشد.
به گزارش «خبر آنلاين» وي با بيان اين که به طور حتم در حادثه اخير ناظر مسئوليت داشته تا گودبرداري نادرست را گزارش کند، گفت: نتيجه دورزدن سازمان نظام مهندسي و عدم حضور فيزيکي اين سازمان همين است.
به گفته او شهرداري بايد به نظام مهندسي کمک کند تا اين سازمان هم در انتخاب ناظران دخالت داشته باشد.
الزام حضور مهندس ناظر هنگام گودبرداري

کارشناسان نظارت بيشتر بر گودبرداري ها و آموزش مجريان را راهکار اساسي در کاهش حوادث ناشي از گودبرداري هاي غيراصولي مي دانند. «جواد کريميان اقبال» مدير کل معماري و ساختمان شهرداري تهران چندي قبل با اشاره به اقدامات انجام شده در مورد افزايش کيفيت و ايمني ساختمان ها به «ايسنا» گفت: تاکنون جلسات متعددي با وزارت مسکن، سازمان نظام مهندسي و ستاد بحران تشکيل شده تا موضوع گودبرداري در فرآيند صدور پروانه بيشتر مورد توجه قرار گيرد.
وي با تاکيد بر ارتباط موجود ميان مجريان و مالکان ساختمان ها افزود: شهرداري و نظام مهندسي در انتخاب سازه ساختمان نقش چنداني ندارند ولي به گونه اي برنامه ريزي شده است که نظارت ها بر مرحله گودبرداري و اقدامات انجام شده در اين راستا افزايش يابد و الزامات فني به طور جدي رعايت شود.
با اين حال معاون معماري و شهرسازي شهرداري تهران نيز تاکيد کرده است که با توجه به بالابودن حساسيت گودبرداري هنگام ساخت و سازها، براي کاهش حوادث ساختماني بايد مهندس ناظر حضور داشته باشد.
اين حوادث طبيعي است!

اما مهندس «حسين نژاد» عضو کميسيون عمران مجلس شوراي اسلامي در گفت وگو با خراسان مي گويد: در مقايسه با ساخت و سازهاي زيادي که وجود دارد اين قبيل حوادث امري طبيعي است هم اکنون در ۲۴منطقه شهرداري تهران پروانه ساختماني بسياري صادر مي شود که اگر در هر ۲هزار مورد يک اتفاق در اثر رعايت نکردن مقررات يا بي توجهي مالک و ناظر به وجود بيايد خيلي نگران کننده نيست، ممکن است به رغم محاسبات درست در حين اجرا مشکلي رخ دهد که حادثه ساز شود و اين ها ربطي به نبود قانون و مقررات ندارد.
وي مي افزايد: قوانين ساخت و ساز در کشور به حد کافي مسير تکامل خود را طي کرده است و الان تمام مراحل مکانيک خاک، تثبيت خاک و مراقبت هاي حين گودبرداري در شهرهاي بزرگ و در پروژه هاي ساختماني نهادينه شده است ولي گاه در حين اجرا به دليل کم کاري و نيز کاهلي مجري و توجه نکردن به اخطارهاي جانبي اين حوادث به وجود مي آيد.
نماينده مردم شيروان مي افزايد: در حادثه اخير در مسجد خيابان فلاح نيز شواهد نشان مي دهد که قبلا اخطارهاي لازم داده شده بود.او ادعاي ضعف قانون را رد مي کند و مي گويد: الان به اندازه کافي سازمان نظام مهندسي در بحث نظارت و شهرداري هم در صدور پروانه سخت گيري هاي لازم را دارند و تاکيد شده است مراحل گودبرداري هم با حضور مهندس ناظر انجام شود.
وعده اي ديگر

با اين حال باز هم مسئولان وعده مي دهند که با تقويت نظارت ها، وقوع حوادث تلخ در فعاليت هاي ساختماني و گودبرداري ها را به حداقل ممکن برسانند.
مهندس «عليرضا جاويد» معاون شهرسازي و شهرداري تهران از تهيه فرآيندي در زمينه نظارت بيشتر بر عملکرد مهندسان ناظر خبر مي دهد و مي گويد: اميدواريم با طي اين فرآيند و نظارت مضاعف بر گودبرداري و اجراي سازه نگهبان، شاهد کاهش آسيب ها و حوادث ناشي از آن باشيم.
به گفته وي شهرداري و سازمان نظام مهندسي در حال کارشناسي هستند تا فرآيند نظارت بر مهندسان ناظر ساختمان ها تقويت شود.
و اکنون وقت آن رسيده است که مسئولان و دست اندرکاران ساخت و ساز در کشور از شهرداري ها و سازمان نظام مهندسي ساختمان گرفته تا وزارت راه و شهرسازي و ساير مراجع نسبت به روند صعودي آمار حوادث ناشي از گودبرداري هاي غيراصولي حساسيت بيشتري به خرج دهند و با نظارت دقيق تر و بيشتر بر عملکرد مهندسان ناظر، اهرم هاي اجرايي براي برخورد با تخلفات ساختماني را براي متخلفان قوي تر کنند.
چکيده گزارش

هر يک و نيم روز يک حادثه ناشي از گودبرداري غيراصولي فقط در تهران رخ مي دهد و در تازه ترين حادثه اين چنيني ۶ زن نمازگزار در مسجدي در خيابان «فلاح» تهران قرباني اين حادثه شدند. آمار رسمي سازمان پزشکي قانوني نيز حکايت از آن دارد که هر سال يک هزارو ۱۵ نفر در اين حوادث جان مي دهند و اين به معناي آن است که به طور متوسط هر روز حدود ۳ نفر قرباني مي شوند. آمار حکايت از افزايش اين قبيل حوادث طي يک سال اخير دارد و برخي نيز شهرداري ها و برخي هم سازمان نظام مهندسي را مقصر مي دانند. اگرچه همواره مهندس ناظر و مالک ۲ متهم اصلي اين قبيل پرونده ها هستند و به تازگي هم فرسودگي بناها متهم ديگر شناخته شده است! اگرچه در کشور ضعف قانوني در اين باره وجود ندارد ولي به نظر مي رسد که برنامه هاي نظارت و کنترل توسط مراجع ذي ربط اعم از افراد حقيقي و حقوقي کافي نيست و شاهد کم کاري و اهمال در اين موضوع هستيم. با هدف کاهش اين حوادث مهندسان ناظر ملزم به حضور فيزيکي در هنگام گودبرداري و انجام اقدامات ايمني و نصب سازه نگهبان در محل پروژه ها شده اند و هنوز مسئولان سازمان نظام مهندسي و شهرداري نيز در حال مطالعه و انجام کار کارشناسي به منظور نظام مند کردن گودبرداري ها و تقويت نظارت بر عملکرد مهندسان ناظر هستند.