 ارقام منتشر شده توسط اين موسسه، نشان مي دهد که از ميان آماري که از سال ۱۸۸۰ تا به امروز ضبط شده، سال ۲۰۱۰ گرم ترين سال ها شناخته شده است.دانشمندان پيش بيني مي کنند تا سال ۲۰۱۴ زمين شاهد رکورد بي سابقه گرم شدن خواهد بود. هم چنين گفته مي شود گرم شدن کره زمين در سال ۲۱۰۰ باعث خشکسالي شديد، گرماي سوزان و توفان هاي وحشتناک خواهد شد. بحراني که به تغييرات آب و هوايي و اقليم کره زمين تعبير مي شود عبارت است از ناپايداري اقليم هاي مختلف کره زمين بر اثر توليد و افزايش گازهاي co2، متان و ساير گازهاي گلخانه اي که اکنون نشانه هاي اوليه اين بحران بروز کرده است. طبق برآورد محققان با ازدياد گازهاي گلخانه اي افزايش دماي اتمسفر زمين در پايان قرن بيستم ۵ دهم درجه بوده است، اما با اين روند افزايش گازهاي گلخانه اي، انتظار بر اين است که در پايان قرن بيست و يکم شدت افزايش دما بسيار فاجعه بار و مقدار آن تا ۴/۵ درجه سانتي گراد باشد که اين تغيير اقليم را در نقاط مختلف کره زمين موجب مي شود.
يخچال هاي ايران
به هر صورت هشدار محققان و کارشناسان نسبت به تغييرات آب و هوايي و گرماي شديد هوا و به دنبال آن ذوب شدن يخچال هاي طبيعي در ايران و يا حتي دنيا موضوعي نيست که بتوان به سادگي از کنار آن گذشت.
«ايمان هادي» مسئول واحد اکوتوريسم سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره با اشاره به يخچال هايي که در کشور ما وجود دارد، مي گويد: يخچال هاي موجود در کشور ما در مقايسه با بسياري از کشورها که در عرض هاي جغرافيايي بالاتر از ما قرار دارند و سردسير هستند، قابل مقايسه نيست.
وي ادامه مي دهد: بحث يخچال ها در حال حاضر در سطح جهاني مطرح است. به خصوص از نظر حجم قابل توجه يخچال ها نسبت به ايران. در واقع نگراني هايي که نسبت به آب شدن يخچال هاي طبيعي وجود دارد، در کشورهاي ديگر خيلي زودتر از ما احساس شد، به نحوي که آن ها انجام تحقيقات علمي بر روي اين موارد را آغاز کرده اند.
وي با اشاره به نگراني ها نسبت به کوچک شدن و يا از بين رفتن يخچال ها ادامه مي دهد: با خارج شدن از فصل سرما تمام يخ و برفي که بر روي زمين وجود دارد، آب مي شود. آب ناشي از ذوب شدن اين يخ و برف يا به داخل زمين فرو مي رود و يا جاري مي شود. اين اتفاق ناشي از گرماي شديدي است که اين روزها کاملا مشهود است. به عبارتي با بالا رفتن دما چرخه اي که باعث مي شد يخچال قبل از اين که تماما جاري بشود، به فصل بعدي برسد و يخ بزند، دچار اغتشاش مي شود و همين امر باعث مي شود که قسمت زيادي از اين يخ ها به جاي اين که تا سال بعد باقي بمانند آب بشوند و کم کم در سال هاي متمادي حجم يخ کم و کم تر شود؛ به طوري که اگر همين چرخه ادامه پيدا کند ممکن است که حتي به از بين رفتن کامل يخچال ها بينجامد. آن هم در حالي که يخچال ها ظرفيت بسيار مفيدي براي تامين آب هاي زيرزميني دارند و از بين رفتن آن ها تبعات بسيار بدي خواهد داشت.
«هادي» درباره تبعات آب شدن يخچال ها توضيح مي دهد: آبي که در حال حاضر در دسترس ما قرار دارد يا به وسيله لوله کشي از طريق سدها و يا از طريق آب چاه ها تامين مي شود، که در واقع محصول سفره هاي زيرزميني و ناشي از آب شدن برف ارتفاعات است که بخشي از اين برف ها همين يخچال ها يعني برف هاي دائمي هستند و حال با از بين رفتن اين منبع، مشخصا آبي از ذوب اين يخچال ها به دست نمي آيد. در واقع ورودي سدهاي ما کمتر و در نتيجه سفره هاي زيرزميني ما فقيرتر خواهد شد و همه اين ها منجر به روبه رو شدن با شرايط بي آبي و کم آبي خواهد بود.
وي خاطرنشان مي کند: ارتفاع حدود ۴ هزار متر براي اين که دما به حد کافي پايين نگاه داشته شود و آب شدن يخچال پيش نيايد مناسب است. ما در اين ارتفاعات مي توانيم يخچال ها را داشته باشيم. اگر گاهي دقت کنيد در بعضي سال هايي که هوا مثل امسال گرم نبوده است در ارتفاعات توچال و حتي در تير و مرداد برف ديده مي شد. اين يخچال ها در مقياس بسيار کوچک است.
ولي در سلسله جبال البرز در منطقه علم کوه، دنا، زردکوه و دماوند و قسمت اعظم دهانه بالاي دماوند داراي برف هاي هميشگي است و در اين نقاط يخچال هاي خوبي داريم.
وي ادامه مي دهد: ذوب شدن اين يخچال ها زنگ خطري است که بايد جدي بگيريم به خصوص آن که به وجود آمدن اين يخچال ها به مرور و تدريجي بوده است و متاسفانه در حال حاضر با توجه به گرماي زمين روند ذوب شدن آن محسوس تر است.
«محمدصادق احدي» معاون طرح ملي تغيير آب و هواي سازمان محيط زيست نيز در اين باره با اشاره به اين که با افزايش حداکثري دما گونه هاي طبيعي منطقه و از جمله يخچال هاي منطقه تحت تاثير قرار مي گيرند، ادامه مي دهد: اگر تعداد روزهاي داغ که قبلا در حدود ۲۰ روز در سال بود در منطقه اي مثل دماوند يا شيرکوه به ۲۵ روز افزايش پيدا کند، در واقع مدت زماني که يخچال هاي منطقه تحت تاثير همين گرم شدن ذوب شوند، افزايش پيدا مي کند و همين امر باعث مي شود که حجم يخچال هاي طبيعي از بين برود.
وي کاهش حجم يخچال هاي طبيعي را داراي اثراتي سوء مي داند و مي گويد: با کاهش حجم يخچال هاي طبيعي منابع آبي که ذخيره شده به مرور زمان کمتر مي شود. در چنين شرايطي اگر قرار باشد که هر سال ميزان منابع آب کم شود در يک دوره ده ساله ديگر يخچال طبيعي که تا قبل از آن مي توانست براي روزهاي داغ سال منابع آب هاي زيرزميني را تغذيه کند از بين مي رود و به مرور زمان با کاهش ورودي منابع آب هاي زيرزميني روبه رو مي شويم و حجم سفره هاي آب زيرزميني يا حجم آب آن ها کم مي شود و يا کيفيت آن ها پايين مي آيد.
علاوه بر اين اکوسيستم منطقه هم به همين شکل تحت تاثير قرار مي گيرد؛ يعني پايين دست اين يخچال هاي طبيعي که منابع آب مورد نياز آن ها را تامين مي کرد و باعث تلطيف هواي آن منطقه مي شد و اکوسيستم آن شامل پوشش گياهي، تنوع جانوري و مناطقي که از اين ها تغذيه مي کرد دچار مشکل مي شود.
وي اضافه مي کند: به هر صورت ذوب شدن يخچال هاي طبيعي رخدادي کوتاه مدت نيست، بلکه ميان مدت است و نمي توان گفت که در طول يک سال شکل گرفته است، بلکه اين ذوب شدن به صورت پياپي و سال به سال انجام مي شود.
وي توضيح مي دهد: اين امر مي تواند بر اثر دو پديده باشد: يکي ميزان نزولات در فصول سرد و کاهش ورودي يخچال ها؛ به عنوان مثال اگر تهران را مورد بررسي قرار دهيم مي بينيم که بارش از برف به باران تبديل شده است و اين خود باعث مي شود که ورودي يخچال ها کم شود؛ يعني يخچال هاي طبيعي که در طول تابستان ذوب مي شوند و در طول زمستان به آن ها اضافه مي شود، با اين اتفاق روند شکل گيري شان تغيير مي کند. اگر شما يک يخچال را برش بزنيد لايه هاي يخي متفاوتي دارد؛ لايه هاي رويي معمولا برف هاي تازه هستند، ولي لايه هاي عمقي و برف هاي قديمي ممکن است قدمت صدها سال داشته باشند. وقتي که در طول سال، بارش به شکل برف کم تر مي شود و يا حجم بارش کاهش پيدا مي کند اين ورودي برف کم باعث مي شود که مقدار زيادي از برف هاي کهنه آب شود و يخ هاي قديمي که سال هاي قبل ذوب نمي شد شروع به ذوب شدن مي کند. بنابراين دو پديده افزايش دما و افزايش تعداد روزهاي داغ و هم چنين کاهش ورودي به اين يخچال ها از عوامل موثر در ذوب شدن يخچال هاي طبيعي است.
راه حل پيش گيرانه
اما با توجه به تمام اين هشدارها و نگراني ها آيا مسئولان کشوري و يا حتي جهاني تدبيري براي جلوگيري از اين روند انديشيده اند؟ و اصلا سياستي براي کاهش يا تعديل اين شرايط وجود دارد؟
معاون طرح ملي تغيير آب و هواي سازمان محيط زيست در اين باره توضيح مي دهد: دو نوع سياست داريم؛ سياست هاي پيش گيرانه و سياست هاي درمان.
«احدي» ادامه مي دهد: سياست هاي پيش گيرانه شامل راه هايي مي شود که به وسيله آن بايد عاملي که منجر به تغيير آب و هوا مي شود را کنترل کنيم و آن عامل انتشار گازهاي گلخانه اي است. بر اين مبنا سياست هاي پيش گيرانه مبتني بر کاهش انتشار گازهاي گلخانه اي است.
وي اضافه مي کند: سياست هاي درمان هم بر پايه اين امر است که گفته مي شود اگر چه تغييرات آب و هوا اتفاق مي افتد، اما ما بايد ظرفيت انطباقمان را بالا ببريم.
اما نکته مهم اين است که درباره موضوعي مثل يخچال ها نمي شود سياست هاي درمان به کار برد، بلکه بايد بر روي سياست هاي پيش گيرانه تمرکز کرد؛ به اين معنا که به پاسخ اين سوال برسيم که آيا بايد انتشار گازهاي گلخانه اي در دنيا يک روند ثابت و يا روند نزولي پيدا کند تا به اين وسيله از افزايش دماي کره زمين جلوگيري شود و به تبع آن ذوب شدن يخچال ها کم شود، چون يخچال هاي طبيعي چيزي نيست که بتوانيم براي آن ها اقدامات درماني به کار ببريم.بنابراين عمده کار تمرکز بر اقدامات پيش گيرانه است. يعني ميزان انتشار گازهاي گلخانه اي کم شود، تا اين که از گرم شدن کره زمين جلوگيري شود.
وي درباره اقدامات پيش گيرانه که انتشار گازهاي گلخانه اي شامل آن مي شود توضيح مي دهد: طبق کنوانسيون تغييرات آب و هوا و پروتکل کيوتو درباره انتشار و کاهش گازهاي گلخانه اي، کشورها به دو دسته تقسيم شده اند. از يک سو جامعه جهاني به اين جمع بندي رسيده که عمده انتشار گازهاي گلخانه اي که منجر به گرمايش جهاني شده ناشي از فعاليت هايي بوده که در کشورهاي صنعتي اتفاق افتاده است؛ لذا در درجه اول جوامع صنعتي بايد گام هاي موثر در اين زمينه بردارند؛ چون اين جوامع صنعتي، قبلا رشد اقتصادي که منجر به توليد اين گازهاي گلخانه اي شده را انجام داده اند و عامل اصلي انتشار گازهاي گلخانه اي و به تبع آن گرمايش جهاني در کره زمين کشورهاي صنعتي بوده اند. لذا بايد گام هاي اصلي را ابتدا آن ها بردارند. از سوي ديگر در کنوانسيون و پروتکل مشخص شده که اگر چه کشورهاي توسعه يافته بايد ميزان انتشار گازهاي گلخانه اي را کم کنند، ولي براي کشورهاي در حال توسعه سياست هاي تشويقي در نظر گرفته است.
به عبارتي عنوان شده که شما متعهد به کاهش گازهاي گلخانه اي نيستيد، ولي تشويق مي شويد تا روند انتشار گازهاي گلخانه اي خود را کم کنيد. در واقع براي کشورهاي توسعه يافته تعهد گذاشته شده که ميزان انتشار را کم کنند، ولي براي کشورهاي در حال توسعه مانند ايران تعهدي مبني بر کاهش انتشار وجود ندارد، بلکه از اين کشورها خواسته شده تلاش هاي خودشان را مبني بر کاهش روند انتشار انجام بدهند.
وي درباره اقدامات ايران براي عمل به اين خواسته اظهار مي کند: ايران مجموعه تلاش هايي را در اين زمينه انجام داده است ولي متاسفانه ميزان تقاضاي حامل هاي انرژي يا نرخ تقاضا براي حامل هاي انرژي و به تبع آن انتشار گازهاي گلخانه اي فراتر از اقداماتي است که دولت انجام مي دهد. دولت اقدامات متفاوتي در اين زمينه انجام داده است، به عنوان مثال گازسوز کردن خودروها، توزيع گاز طبيعي به جاي سوخت هاي فرار، جايگزيني گاز طبيعي به جاي سوخت هاي مايع در بخش هاي مختلف نظير صنعت، حمل و نقل و خانگي و تجاري و يا افزايش راندمان نيروگاه ها و تاکيد بر استفاده از نيروگاه هاي سيکل ترکيبي به جاي نيروگاه هاي توربين گاز و يا اعطاي مجوز اختصاص رقمي در حدود دو هزار مگاوات مجوز نيروگاه هاي بادي به بخش خصوصي و يا ماده مبحث ۱۹ که درباره بهينه سازي مصرف انرژي در ساختمان هاست؛ همه اقداماتي است که در حال انجام است، ولي شدت مصرف فراتر از تمام اقداماتي است که دولت انجام مي دهد لذا به تبع آن ميزان انتشار گازهاي گلخانه اي کشور هنوز روند صعودي دارد.
وي تصريح مي کند: به هر صورت اقداماتي که انجام مي شود کافي نيست و نياز دارد که کشور گام هاي بزرگ تري بر دارد.
مسئول واحد اکوتوريسم سازمان حفاظت محيط زيست نيز در اين باره به برخي معاهدات جهاني اشاره مي کند و مي گويد: متاسفانه تاکنون شکل گيري برخي معاهدات زيست محيطي، مانند معاهده کيوتو در ژاپن و يا معاهده اخيري که درباره گرماي زمين و حتي بر هم خوردن يک سري از اکوسيستم هايي که به اين شکل ايجاد مي شود، در کانادا شکل گرفت، نتيجه بخش نبوده است.
«هادي» ادامه مي دهد: اين در حالي است که به نظر مي رسد کشورهاي صنعتي حداقل بايد مقداري از توليد CO2 خود را که ناشي از فعاليت صنايع آلاينده است و قسمت اعظم گازهاي گلخانه اي را ايجاد مي کند، بکاهند.
وي مي افزايد: در مقياس کلان نيز همه کشورها به خصوص کشورهاي صنعتي که سهم زيادي در توليد اين گاز دارند براي جلوگيري از اين اتفاق با ترفندهاي مختلف و سوخت هاي جايگزين، استفاده از سوخت هاي پاک را جايگزين کنند که از توليد CO2 کاسته شود. زيرا که کاسته شدن CO2 تاثير مثبتي بر گرم شدن خواهد گذاشت. با اين اقدام از گازهاي گلخانه اي کاسته مي شود و حرارت اتمسفر پايين مي آيد و با پايين آمدن حرارت مشکل آب شدن يخچال ها هم تا حدي کمتر خواهد شد.
وي خاطرنشان مي کند: ولي اين امر نياز به همکاري بين المللي دارد؛ زيرا که در تحقق آن صنايع بزرگ و آلاينده نقش بسيار بزرگي دارند.
وي توضيح مي دهد: در پيمان کيوتو مواردي مانند تعيين جريمه در نظر گرفته شده است، به عنوان مثال در اين پيمان تعيين شده که اگر کارخانه و يا فعاليتي صنعتي بخواهد توليد آلودگي داشته باشد، بايد جرايمي را پرداخت کند. اين در حالي است که ما در کشور چنين موردي را نداريم.
وي با بيان اين که بخش بزرگي از موضوعي که باعث گرماي هوا شده انتشار گاز CO2 است، مي افزايد: متاسفانه تمام خودروها و تمام وسايلي که سوخت هاي فسيلي مي سوزانند اين گاز را توليد مي کنند و نتيجه افزايش اين گاز نيز اثر گلخانه اي و افزايش دما و ذوب شدن يخچال هاست.
«هادي» خاطرنشان مي کند: اگر ما بتوانيم تحت عنوان تعهدات آينده و سمينارهاي بين المللي به گونه اي عمل کنيم که اهرمي قدرتمند ايجاد شود به طوري که اولا يک نظارت و پايش پيوسته در خروجي گازهاي توليد شده از صنايع صورت گيرد و همچنين حربه هاي برخوردي داشته باشد، يعني واقعا اگر کارخانه اي از دوزي بالاتر توليد CO2 داشته باشد جريمه شود شايد بتوانيم به بهتر شدن اوضاع اميدوار باشيم در غير اين صورت اگر برخوردي صورت نگيرد، با توجه به اين که کارخانجات و صنايع به دنبال سودآوري هستند و سودآوري هم با توليد بيشتر و توليد بيشتر با آلايندگي بيشتر و آلايندگي بيشتر با گرماي بيشتر همراه مي شود اين روند همچنان ادامه خواهد يافت.
جابه جايي فصول
اگر چه دانشمندان نسبت به گرم شدن دماي زمين هشدار داده اند اما به گفته معاون پژوهشي پژوهشکده محيط زيست جهاد دانشگاهي تغييرات اقليمي که با گرم شدن زمين به وجود مي آيد، بيشتر در مناطق استوايي و قطب ها ايجاد مي شود، ولي در ايران ما شاهد جابه جايي فصول هستيم.
در اين باره دکتر «فريبرز جمالزاده» معاون پژوهشي پژوهشکده محيط زيست جهاد دانشگاهي نيز با انتقاد از محدود بودن تحقيقات در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي در زمينه گرمايش زمين مي گويد: در حالي که کشورهاي دنيا از ۱۵ سال پيش مطالعات جدي و جهاني در زمينه CO2 را آغاز کرده اند که اکنون نيز پي گيري مي شود، اما در مراکز اقليم شناسي و تحقيقاتي ما سابقه اي از آن در دست نيست. اين امر شروع تحقيقات در اين زمينه را با مشکل مواجه مي کند.
وي از تدوين نقشه CO2 در کشور خبر مي دهد و مي گويد: با توجه به نقش CO2 در ايجاد تغييرات اقليمي، مطالعاتي در زمينه تغييرات دي اکسيد کربن در استان هاي مختلف در حال انجام است تا با استفاده از نتايج آن نقشه تغييرات ميزان CO2 در استان هاي مختلف تدوين شود.
معاون پژوهشي پژوهشکده محيط زيست جهاد دانشگاهي با تاکيد بر اين که آن چه نوسانات و تغيير آب و هوايي را براي ما ملموس تر کرده جابه جايي فصلي بوده است، به مهر مي گويد: طبق مطالعات دانشمندان جهاني قرار است در طول ۱۰۰ سال آينده دو دهم درجه زمين گرم تر شود و اين امر به معني افزوده تر شدن مقدار کربن در اتمسفر و جابه جايي اقليمي است.
وي اضافه مي کند: اقليم ايران نيز از تغييرات آب و هوايي جهاني بي تاثير نخواهد بود. تغيير و جابه جايي فصول از نشانه هاي تاثيرپذيري اقليم ايران از اين تغييرات جهاني است.
وي اضافه مي کند: زماني که در يک دوره ۵۰ ساله الگوي تغيير دمايي يکساني تکرار شود، کليه امور کشاورزي، سفر و فعاليت هاي عمراني بر اساس الگوي آب و هوايي مشابه برنامه ريزي مي شود که با تغيير اقليم، مشکلات عديده اي را براي برنامه ريزان و مسئولان کشور ايجاد مي کند.
معاون پژوهشي پژوهشکده محيط زيست جهاد دانشگاهي به افزايش دماي جهاني تا سال ۲۰۱۵ اشاره مي کند و مي گويد: تغييرات درجه حرارتي بيشتر در بخش هاي استوايي و قطب هاي شمال و جنوب مشاهده مي شود و ايران به دليل واقع شدن در نواحي معتدل کره زمين، تغييرات زيادي را تجربه نخواهد کرد.
وي با تاکيد بر اين که مطالعه در زمينه گرمايش زمين موضوعي جهاني است نه منطقه اي، اظهار مي کند: اگر قرار است همگام با دنيا باشيم لازم است ضمن تکميل و توسعه داده ها در زمينه تغييرات آب و هوايي، تحقيقات خود را در زمينه کنترل منابع، بهينه سازي مصرف سوخت و تغيير الگوي مصرف در قالب گروه هاي جهاني دنبال کنيم.
به هر حال چنين به نظر مي رسد که ما در مسير توسعه ناپايدارمان همچنان پيش مي رويم بي آن که به تبعات زيست محيطي اين نوع توسعه توجه داشته باشيم و شايد زماني توجه مسئولان به اين نکته جلب شود که ديگر کاري از دست کسي بر نمي آيد و بايد نشست و از بين رفتن ماحصل همه اين سال هاي توسعه را به نظاره نشست. | 
يخچال هاي طبيعي کشور تا ۱۰ سال ديگر نابود مي شود
